|
İçindekiler
0 Giriş 1
1 Kapsam 1
2 Atıf yapılan standard ve/veya dokümanlar 1
3 Terimler ve tarifler 2
4 İmalâtçının tip deneyi beyanı 6
5 Boyutlar ve toleranslar 6
6 Performans kuralları 7
6.1 Mekanik direnç ve kararlılık 7
6.2 Yangına direnç 7
6.3 Hijyen, sağlık ve çevre - Gaz sızdırmazlığı 8
6.4 Kullanım güvenliği 8
6.4.2 İstem dışı temas 8
6.4.3 Isıl direnç 8
6.5 Dayanıklılık 10
7 Mamulle ilgili bilgiler 11
7.1 İmalâtçı talimatları 11
7.2 İmalâtçı tarafından verilen belge ve talimatlarda bulunması gereken asgarî bilgi 11
8 İşaretleme 12
8.1 Baca kesitleri, bağlantı boruları veya terminaller 13
8.2 Baca plâkası 13
9 Mamul kısa gösterilişi 13
10 Uygunluk değerlendirmesi 14
10.1 Genel 14
10.2 Tip deneyleri 14
10.3 Fabrika imalât kontrolü (FİK) 14
Ek A Korozyon deneyleri 17
Ek B Tip deneyi ve numune alma için boyut seçimi 35
Ek C Fabrika imalât kontrolü için numune alma 36
Ek D Fabrika imalât kontrolü 38
Ek ZA Bu standardın AB İnşaat Malzemeleri Direktifinin ilgili maddelerine atıf yapan hükümleri 39
Kaynaklar 48
Bacalar - Metal bacalar için kurallar – Bölüm 1: Hazır baca bileşenleri
Giriş
Bu standard, İnşaat Malzemeleri Direktifi ve Avrupa Serbest Ticaret Bölgesi (EFTA) düzenlemelerinin ilgili kurallarına uygun olarak, uyarlanmış bir standard olması amacıyla hazırlanmıştır.
“Baca” kelimesi bu standardda, herhangi bir yakma veya ısıtma tertibatının yanma ürünlerini dış atmosfere taşımada kullanılan metalik astarlı sistemleri ifade etmektedir, dolayısıyla borular, kanallar, yollar, egzoz sistemleri gibi yaygın olarak kullanılan bütün terimleri kapsar.
Bu standard, asgarî teknik özelliklere sahip duman kanalı astarlarının karşı karşıya olduğu korozyon sorununu ve bileşenlerin deneye tâbi tutulmasında geçici olarak kullanılan bir çözeltiyi ele almaktadır. Üç adet korozyona dayanım deneyi ve kuralları, çeşitli üye ülkelerde kullanılmakta olan korozyon deneylerinden uyarlanmıştır (Ek A’ya bakınız).
Korozyona karşı dayanım konusunda tek bir deney ve nihaî bir çözelti geliştirmek amacıyla, burada sözü edilen geçici olarak nitelendirilen çözeltinin 5 yıl içerisinde yeniden ele alınması düşünülmektedir.
Bu standard, Şekil 1’de gösterildiği gibi hazır bacaların oluşturulmasında kullanılacak baca bileşenlerini tanımlar.
1 Kapsam
Bu standard, yanma ürünlerinin ısıtma tertibalarından dış atmosfere taşınmasında kullanılan metal astarlı, tek ve çok duvarlı baca bileşenlerinin (destekler dâhil baca bölümleri, baca bağlantı parçaları ve terminaller) performans kurallarını kapsar. Ayrıca, işaretleme, imalâtçı talimatları, bileşenlerle ilgili bilgileri ve uygunluk değerlendirmesini de kapsar. Bu standardın kapsamına girmeyen metal astarlar ve metal baca bağlantı boruları EN 1856-2’nin kapsamındadır.
Bu standard, binalardan ayrı olarak inşa edilmiş (tek başına duran) bacalara uygulanmaz.
2 Atıf yapılan standard ve/veya dokümanlar
Bu standardda, tarih belirtilerek veya belirtilmeksizin diğer standardlara ve/veya dokümanlara atıf yapılmaktadır. Bu atıflar metin içerisinde uygun yerlerde belirtilmiş ve aşağıda liste hâlinde verilmiştir. Tarih belirtilen atıflarda daha sonra yapılan tadil veya revizyonlar, atıf yapan bu standardda da tadil veya revizyon yapılması şartı ile uygulanır. Atıf yapılan standard ve/veya dokümanın tarihinin belirtilmemesi hâlinde ilgili standardın en son baskısı kullanılır.
EN, ISO, IEC vb. No Adı
(İngilizce) TS No ) Adı
(Türkçe)
EN 573-3 Aluminium and aluminium alloys – Chemical composition and form of wrought products – Part 3: Chemical composition TS EN 573-3 Alüminyum ve alüminyum alaşımları - Biçimlendirilebilen mamullerin kimyasal bileşimi ve şekli - Bölüm 3: Kimyasal bileşim
EN 1443: 2003 Chimneys − General requirements TS EN 1443 Baca sistemleri – Genel kurallar
EN 1859: 2000 Chimneys − Metal chimneys – Test methods TS EN 1859 Bacalar- Metal bacalar- Deney metotları
EN 10088-1 Stainless steel – Part 1: List of stainless steels TS EN
10088 -1 Paslanmaz çelik – Bölüm 1: Paslanmaz çeliklerin listesi
prEN 12391 Chimneys – Metal chimneys
EN, ISO, IEC vb. No Adı
(İngilizce) TS No Adı
(Türkçe)
EN 13384-1: 2002 Chimneys – Thermal and fluid dynamic calculation methods – Part 1: Chimneys serving one appliance
EN ISO 3651-2 Determination of resistance to intergranular corrosion of stainless steels – Part 2: Ferritic, austenitic and ferritic-austenitic (duplex) stainless steels – Corrosion test in media containing sulfuric acid (ISO 3651-2:1998)
ISO 2859-1 Sampling procedures for inspection by attributes – Part 1: Sampling schemes indexed by acceptance quality limit (AQL) for lot-by-lot inspection
3 Terimler ve tarifler
Bu standardın amaçları bakımından aşağıdaki terimler ve tarifler geçerlidir.
3.1 Isıtma tertibatı çıkışı
Isıtma tertibatından yanma ürünlerinin çıktığı yer (Şekil 1).
3.2 Baca
Bir veya daha fazla sayıda duman kanalını çevreleyen duvar/duvarlardan oluşan yapı.
[EN 1443]
3.3 Baca yardımcı elemanları
Yanma ürünlerini taşımayan baca bileşenleri.
[EN 1443]
3.4 Baca bileşeni
Bacanın herhangi bir parçası.
[EN 1443]
3.5 Baca kısa tanımı
Belirli bir tip bacayı diğer tiplerden açıkça ayırt etmeye yarayan kısa tanımlama.
3.6 Baca bağlantı parçası
Bacanın, yanma ürünlerini taşıyan baca kesiti dışındaki bileşeni (Şekil 1).
[EN 1443]
3.7 Baca kesiti
Bacanın, yanma ürünlerini taşıyan herhangi bir düz bölümü (Şekil 1).
[EN 1443]
3.8 Kaplama
Bir bacanın etrafına ısı transferine veya havanın etkisiyle bozulmaya karşı koruma sağlamak amacıyla veya dekoratif amaçlarla örülmüş olan ve yapısal olmayan ilâve dış duvar (Şekil).
[EN 1443]
3.9 Baca bağlantı borusu
Isıtma tertibatı çıkışını bacaya bağlayan bileşen veya bileşenler (Şekil 1).
[EN 1443]
3.10 Korozyon yükü
Farklı çalışma şartları ve yakıt tipleri için gereken korozyon dayanımı sınıflarıyla yoğuşma ürünlerinin birleşimi.
3.11 Sipariş baca
Bir veya birçok kaynaktan temin edilen birbiriyle uyumlu baca bileşenleriyle yerinde kurulan veya inşa edilen baca.
[EN 1443]
3.12 Tasarım yükü (TY)
İmalâtçının inşaat talimatına göre tesis edildiğinde, bir baca veya baca bileşeninin normal çalışma şartlarında maruz kalacağı düşünülen yük.
3.13 Kuru (yoğuşmasız) çalışma durumu
Bir bacanın, normal olarak astar iç yüzey sıcaklığı suyun yoğuşma sıcaklığından fazla olacak şekilde tasarımlandığı durum.
[EN 1443]
3.14 Mahfaza
Bir bacanın etrafına inşa edildiğinde, yangın çıkması durumunda, ilâve güvenlik ve ilâve ısı transfer direnci sağlayan engel (Şekil1).
[EN 1443]
3.15 Dış yapı
Bacanın bina dışındaki bölümü.
3.16 Esnek boru
Kalıcı bir şekil bozukluğu olmaksızın her yönde eğilmek üzere tasarımlanmış bir veya birçok tabakadan ibaret metal astar veya metal baca bağlantı borusu.
3.17 Duman kanalı
Yanma ürünlerini dış atmosfere taşıyan kanal.
[EN 1443]
3.18 Baca gazı
Bir baca kanalı içerisinde taşınan yanma ürünlerinin gaz bölümü.
[EN 1443]
3.19 Duman kanalı astarı
Yüzeyi yanma ürünleriyle temas hâlinde olan bileşenlerden ibaret baca duvarı (Şekil 1).
[EN 1443]
3.20 Isıtma tertibatı
Dış atmosfere taşınması gereken yanma ürünlerini üreten birim.
[EN 1443]
3.21 Yalıtım
Dış duvarla duman kanalı arasında bacanın ısıl direncini artırmak amacıyla tasarımlanmış malzeme veya hava boşluğu (Şekil 1).
3.22 İç yapı
Bacanın bina içerisindeki bölümü.
3.23 Bağlantı
İki bileşen arasındaki bağlantı (Şekil 1).
[EN 1443]
3.24 İmalâtçı talimatı
Bacanın kullanımıyla ilgili olarak müşteri veya tesis eden kişinin kullanması için imalâtçı tarafından sağlanan yazılı bilgiler.
3.25 Metal baca
Duman kanalı astarı metal olan ve ilâve yapı elemanlarına, yardımcı elemanlara ve yalıtıma sahip baca.
3.26 Metal astar
Metalden yapılmış esnek veya rijit astar.
Şekil 1 – Baca bileşenleri ve baca yardımcı elemanları ile ilgili kavramlar
3.27 Beyan edilmiş asgarî duvar kalınlığı
İmalâtçı tarafından tip deneyi için beyan edilen asgarî astar kalınlığı.
3.28 Çok duvarlı baca
Baca astarı dışında en az bir duvarı olan baca.
[EN 1443]
3.29 Çok duvarlı metal baca
İki veya daha fazla sayıda duvarı metalden yapılmış baca.
3.30 Negatif basınçlı baca
Kullanım sırasında baca içerisindeki basınç, baca dışındaki basınçtan daha düşük olacak tarzda tasarımlanmış baca.
[EN 1443]
3.31 Anma boyutu
Duman kanalı astarının milimetre cinsinden ifade edilen iç çap değerini temsil eden tam sayı.
3.32 Mahfazasız baca
Herhangi bir mahfaza veya kaplama olmaksızın inşa edilmiş baca.
3.33 Dış duvar
Baca sistemi duvarının ortam atmosferiyle veya dış atmosferle temas hâlinde olan en dışındaki kaplama veya mahfaza.
[EN 1443]
3.34 Pozitif basınçlı baca
Kullanım sırasında baca içerisindeki basınç, baca dışındaki basınçtan daha yüksek olacak tarzda tasarımlanmış baca.
[EN 1443]
3.35 Baca yenileme
Bir bacanın duman kanalı astarının onarılması veya yenilenmesi.
[EN 1443]
3.36 Yangına direnç
Bir bacanın bitişiğindeki yanıcı malzemelerin tutuşmasına ve yangının çevre bölgelere yayılmasına karşı dayanıklılığı.
[EN 1443]
3.37 Tek duvarlı baca
Sadece duman yolu astarından ibaret baca.
[EN 1443]
3.38 Kurum tutuşması
Baca astarının iç yüzeyinde birikmiş yanıcı kalıntıların tutuşması.
[EN 1443]
3.39 Binadan bağımsız baca
Bir binaya bağlı olmayan, direklerle ve başkaca dayanaklarla desteklenmeyen baca.
3.40 Destek
Baca bileşenlerinin yükünü sabitleyen veya yapı elemanlarına (bina, direkler, vb.) aktarmada kullanılan yardımcı elemanlar (Şekil 1).
3.41 Hazır baca
Bacanın tamamının imalâtından sorumlu olan bir imalâtçının kendisinden veya verdiği talimata göre başka bir kaynaktan temin edilen uygun parçaların bir araya getirilmesiyle tesis edilen baca.
[EN 1443]
3.42 Terminal (uç birim)
Bir bacanın çıkışına yerleştirilmiş bağlantı parçası.
[EN 1443]
3.43 Deney düzeneği
Deney bacası, deney yapıları ve (deney metodunda belirtilen) ölçme teçhizatı da dâhil, belirli performans kriterlerinin değerlendirilmesi için gerekeli olan parçaların tamamı.
3.44 Deney bacası
Metal hazır bacanın belirli bir performans kriterini değerlendirmek için gerekli baca bileşenlerinin (deney metodunda belirtildiği gibi) tamamı.
3.45 Deney yapısı
Deney bacasının belirli bir performans kriterini değerlendirmek için gereken ilâve malzemenin (bacaya ait olmayan bileşenlerin) tamamı.
3.46 Baca ısıl direnci
Baca duvar veya duvarlarından ısı transferine karşı direnç.
[EN 1443]
3.47 Yaş çalışma (yoğuşmalı) durumu
Bir bacanın, normal olarak astar iç yüzey sıcaklığı suyun yoğuşma sıcaklığının altında olacak şekilde tasarımlandığı durum.
[EN 1443]
4 İmalâtçının tip deneyi beyanı
İmalâtçı Madde 7.2’ye göre ilgili bilgiyi sağlamalı ve ilâveten aşağıdaki hususları beyan etmelidir:
a) EN 10088-1 ve EN 573-3’e göre baca bağlantılarının veya kesitlerinin yapıldığı metallerin tipi ve duvarların anma kalınlığı ve asgarî kalınlığı.
b) Astarların ve baca bağlantılarının iç çapı ve mamul anma boyutu.
c) İmalâttan sonra asgarî duvar kalınlığı, tesis edilen uzunluk, astar dış çevresi, bağlantı parçalarıyla kesitlerin toplam kütlesi ve tasarım yükleriyle, mümkünse, yalıtım maddesinin yoğunluğu veya kütlesi.
5 Boyutlar ve toleranslar
5.1 Bileşenlerin yapıldığı malzemenin kalınlığı, Madde 4 a)’ya göre asgarî kalınlıktan az olmamalıdır.
5.2 Bağlantı parçasının veya kesitin beyan edilen iç çapı, anma çapından ± 5 mm’den fazla değişiklik göstermemelidir. Bağlantı parçasının veya kesitin ölçülen iç çapı, imalâtçı tarafından beyan edilen çaptan küçük olmamalıdır [Madde 4 b)].
5.3 Baca bağlantı parçası veya kesitinin dış çevresi, imalâtçı tarafından beyan edilen 600 mm’ye kadar iç çaplar için mm, 600 mm’nin üzerindeki iç çaplar için mm’dir [Madde 4 c)].
5.4 Bir bağlantı parçası veya kesitin (düzenek üzerinde ölçülen) tesis uzunluğu, imalâtçı tarafından beyan edilen uzunluğun ± 5 mm’si dâhilinde olmalıdır.
5.5 Bir bağlantı parçası veya kesitte kullanılan yalıtım malzemesinin yoğunluğu, imalâtçı tarafından beyan edilen yoğunluğun % ’u dâhilinde olmalıdır.
6 Performans kuralları
6.1 Mekanik direnç ve kararlılık
6.1.1 Sıkıştırmaya dayanım
6.1.1.1 Baca kesitleri ve bağlantı parçaları
İmalâtçı, ilgili tasarım yüklerini beyan etmelidir.
EN 1859’da tanımlanan deney metoduna göre deneye tâbi tutulduğunda, tek veya çok duvarlı baca kesitleri veya bağlantı parçaları, imalâtçı tarafından beyan edilen tasarım yükünün en az üç katına dayanabilmelidir.
Duman kanalı astarı yük altında olan tek veya çok duvarlı baca kesitleri veya bağlantı parçaları, EN 1859’da tanımlanan deney metoduna göre deneye tâbi tutulduğunda, imalâtçı tarafından beyan edilen tasarım yükünün en az dört katına dayanabilmelidir.
6.1.1.2 Baca destekleri
İmalâtçı, ilgili tasarım yüklerini beyan etmelidir.
Desteğe alınmış deney bacasının azamî yer değiştirmesi, EN 1859’da tanımlanan deney metoduna göre deneye tâbi tutulduğunda, imalâtçı tarafından beyan edilen yük uygulandığında, 5 mm’den fazla olmamalıdır.
Destek, imalâtçı tarafından beyan edilen tasarım yükünün en az üç katı yük şiddetine dayanabilmelidir.
6.1.2 Çekme dayanımı
İmalâtçı ilgili tasarım yüklerini beyan etmelidir.
Bir baca kesiti, EN 1859’da tanımlanan deney metoduna göre deneye tâbi tutulduğunda, imalâtçı tarafından beyan edilen tasarım yükünün en az 1,5 katına dayanabilmelidir.
6.1.3 Yatay dayanım
6.1.3.1 Düşey olmayan vaziyette tesis etme
İmalâtçısı tarafından düşey olmayan vaziyette tesis edilmeye uygun olduğu beyan edilen bir baca kesiti, EN 1859’da tanımlanan deney metoduna göre deneye tâbi tutulduğunda, deney bacasının hiçbir bölümündeki yataydan sapma destekler arasında 2 mm/m’den fazla olmamalıdır.
6.1.3.2 Rüzgâr yüküne maruz kalan bileşenler
İmalâtçısı tarafından bina dışında tesis edilmeye uygun olduğu beyan edilen bir baca kesiti, EN 1859’da tanımlanan deney metoduna göre deneye tâbi tutulduğunda, deney bacası, çıkıntı yapan dış yüzey alanının m2’si başına en az 1,5 kN’luk yüke dayanabilmelidir.
6.2 Yangına direnç
İmalâtçı, yanıcı maddelere olan asgarî uzaklığı beyan etmeli ve Madde 6.4.1’in şartları karşılanmalıdır.
6.2.1 Kurum tutuşmasına direnç
Yangına dayanıklı olarak nitelenen kesitlerden ve/veya bağlantı parçalarından yapılmış bir baca, EN 1859’da tanımlanan ısıl şok deneyine tâbi tutulduğunda, deney bacasına belirtilen bir uzaklıktaki yanıcı maddelerin azamî dış yüzey sıcaklığı 20 °C’luk ortam sıcaklığında 100 C°’u geçmemeli ve Madde 6.3’te verilen gaz sızdırmazlığını sağlamalıdır.
Beyan edilen mesafe, normal çalışma şartlarının kriterlerini aşmamalıdır.
6.3 Hijyen, sağlık ve çevre - Gaz sızdırmazlığı
Bir baca, EN 1589’da tanımlanan deney metotlarına ve gerektiğinde kurum tutuşmasına direnç deneyine göre deneye tâbi tutulduğunda sızdırma miktarı, normal çalışma şartlarında ısıl performans deneyinden önce ve sonra Çizelge 1’de verilen değerlerden büyük olmamalıdır (EN 1859 Ek I).
Çizelge 1 – Sızdırma miktarı
Basınç tipi Deney basıncı
Pa Sızdırma miktarı/Baca yüzey alanı
l x s-1 x m-2
N1 40 < 2,0
P1 200 < 0,006
P2 200 < 0,120
H1 200 ve 5000 < 0,006
H2 200 ve 5000 < 0,120
6.4 Kullanım güvenliği
6.4.1 Normal çalışma şartlarında ısıl performans
Kesit ve/veya bağlantı parçalarından yapılmış bir baca EN 1859’da tanımlanan ısıl gerilme deneyine göre deneye tâbi tutulduğunda, anma çalışma sıcaklığı için, beyan edilen mesafedeki deney numunesine bitişik yanıcı maddelerin azamî yüzey sıcaklığı, 20 °C’luk ortam sıcaklığında 85 °C’u geçmemeli ve Madde 6.3’te verilen gaz sızdırmazlığını sağlamalıdır.
6.4.2 İstem dışı temas
Baca dış yüzeyine insanın kazayla teması ihtimali varsa bacanın dış yüzeyinin sıcaklığı, Çizelge 2’de verilen değerlerden büyük olmamalıdır.
Çizelge 2 – Azamî dış duvar yüzey sıcaklığı
Dış duvar yüzeyinin malzemesi Azamî kabul edilebilir sıcaklık
°C
Metal – çıplak
Metal – boyalı
Metal – emaye
Metal – plâstik kaplı 70
80
86
90
Not – Çizelge 2’deki değerler EN 563’teki 1 s’lik yakma eşiğine ilişkin kriterlerine dayanmaktadır.
6.4.3 Isıl direnç
İmalâtçı tarafından beyan edilen baca kesiti ısıl direnç değeri ya EN 1859’a göre yapılan deneylerle ya da basit hesaplamayla veya EN 1859, Ek F ve Ek G’de verilen sonlu fark eşitliği kullanılarak doğrulanmalıdır.
6.4.4 Su buharı difüzyonuna direnç
Yaş şartlarda çalışması öngörülmüş bir kesit veya bağlantı parçası EN 1859’da tanımlanan deney metotlarına göre deneye tâbi tutulduğunda, kesit veya bağlantı parçasının dış yüzeyi kuru kalmalı ve kesit veya bağlantı parçasının kütlesindeki artış yalıtım malzemesi kütlesinin % 1,0’ini aşmamalıdır.
6.4.5 Yoğuşma ürünlerinin nüfuziyetine direnç
Yaş şartlarda çalışması öngörülmüş bir kesit veya bağlantı parçası EN 1859’da tanımlanan deney metotlarına göre deneye tâbi tutulduğunda, kesit veya bağlantı parçasının dış yüzeyi kuru kalmalı ve kesit veya bağlantı parçasının kütlesindeki artış yalıtım malzemesinin % 1,0’ini aşmamalıdır.
6.4.6 Yağmur suyu nüfuziyetine direnç
Bina dışına tesis edilmesi öngörülmüş bir kesit veya bağlantı parçası EN 1859’da tanımlanan deney metotlarına göre deneye tâbi tutulduğunda, kesit veya bağlantı parçasının kütlesindeki artış yalıtım malzemesi kütlesinin % 1,0’ini aşmamalıdır.
6.4.7 Akış direnci
6.4.7.1 Baca kesitleri
İmalâtçı, baca kesitleri için EN 1859, Madde 4.12’de verilen metoda göre tayin edilen veya EN 13384-1’de verilen verilerden elde edilen ortalama pürüzlülük değerlerini beyan etmelidir.
6.4.7.2 Baca bağlantı parçaları
İmalâtçı, baca bağlantı parçaları için EN 1859, Madde 4.12’de verilen metoda göre tayin edilen veya EN 13384-1’de verilen verilerden elde edilen, duman kanalı içindeki yön ve/veya kesit alanı ve/veya kütle debisindeki değişikliklerden kaynaklanan akış direnci katsayısını beyan etmelidir.
6.4.7.3 Terminaller
İmalâtçı, EN 1859, Madde 4.10’da verilen metoda göre doğrulanması gereken terminal akış direnç katsayısını beyan etmelidir.
6.4.8 Terminaller için diğer şartlar
6.4.8.1 Yağmura karşı koruyucu terminaller
Yağmura karşı koruyucu bir terminal, EN 1859’da verilen metoda göre yağmur suyu nüfuziyeti için deneye tâbi tutulduğunda, duman kanalı astarında toplanan suyun kütlesi, astar çapının her milimetresi için 5 x 10-2 mm3/s değerini geçmemelidir.
6.4.8.2 Aerodinamik davranış
Bir terminal, EN 1859’da verilen metoda göre deneye tâbi tutulduğunda, terminaldeki statik basınç Pstatik aşağıdaki bağıntıya uygun olmalıdır:
Pstatik ≤ ΔPR – 0,2 ·WL²
Burada;
ΔPR: İmalâtçının beyan ettiği, 1 m/s’lik iç akış hızında, duman kanalı astarı ile deney odası arasındaki basınç farkı, Pa,
WL: Rüzgâr hızıdır, m/s.
Negatif basınçlı bacalar için ΔPR değeri en fazla 2 Pa olmalıdır.
Pozitif basınçlı bacalar için ΔPR değeri, Madde 6.4.7.3’te verilen şartlarda 2 m/s’lik akış hızıyla ölçülen gerçek değerdir.
6.5 Dayanıklılık
6.5.1 Duman kanalı astarının korozyona karşı dayanıklılığı
Korozyona karşı dayanılılık
a) Duman kanalı astarının (Çizelge 4’e uygun olarak) malzeme tipine ve kalınlığına göre
veya
b) Ek A’da tanımlanan üç deney metodundan en az birinin sonuçları esas alınarak beyan edilmelidir.
Malzeme tipi ve kalınlığı esas alınarak beyan edilen mamuller VM şeklinde kısa gösterilmelidir.
Madde A.1’de tanımlanan deneyi geçen mamuller V1 şeklinde kısa gösterilmelidir.
Madde A.2’de tanımlanan deneyi geçen mamuller V2 şeklinde kısa gösterilmelidir.
Madde A.3’te tanımlanan deneyi geçen mamuller V3 şeklinde kısa gösterilmelidir.
Mamul kısa gösterilişi her durumda Madde 6.5.2’ye göre duman kanalı astar malzemesinin gösterilmesini içermelidir.
Not – VM, V1, V2 ve V3 arasındaki bağ ve izin verilen kullanım, üye devletlerin düzenlemelerine (varsa) bağlıdır.
6.5.2 Duman kanalı astar malzemesinin gösterilişi
Duman kanalı malzemesinin tam gösterilişi L harfini takip eden beş rakamla oluşturulmalıdır. İlk iki rakam Çizelge 4’teki gibi malzeme tipini, son üç rakam da 0,01 mm’nin katları hâlinde malzeme kalınlığını temsil eder.
Örnek:
L40045 gösterilişi, 1.4401 paslanmaz çeliğinden yapılmış 0,45 mm kalınlığındaki bir astarı gösterir.
6.5.3 Donma-çözülme direnci
Metal baca bileşenlerinin, donma-çözülme direnci şartlarına uygun olduğu kabul edilir.
1.4539 EN AW Al Si 12 (A) ve
Cu <% 0,1, Zn < % 0,15
(Döküm alüminyum)
EN AW-AL 99,0(A)
EN AW-Al MgSi
X5CrNi 18-10
X2CrNi 18-9
X5CrNi Mo 17-12-2
X2CrNiMo 17-12-2
X2CrNiMo 17-12-3
X1NiCrMoCu 25-20-5
No 1.4404 malzemesinin eş değeri 1.4571’dir (sembol X6CrNiMoTi 17-12-2).
7 Mamulle ilgili bilgiler
7.1 İmalâtçı talimatları
İmalâtçı talimatları, mamulün piyasaya sürüldüğü her ülkenin resmi dilinde olmalıdır.
7.2 İmalâtçı tarafından verilen belge ve talimatlarda bulunması gereken asgarî bilgi
İmalâtçının doküman ve talimatlarında en az aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır:
─ İmalâtçının tanıtımı,
─ Mamulün Madde 9’a uygun olarak kısa gösterilişi ve açıklaması,
─ Malzeme tipi,
─ Rüzgâr yükü direnci,
• Bacanın açıktaki bölümünün yükseklik sınırlaması,
• Yan destekler veya kılavuzlar arasındaki azamî mesafe,
─ Sıkıştırmaya direnç,
• Azamî yük,
• Baca bileşenlerinin kütle ve boyutları,
─ Yanıcı maddelere asgarî uzaklık,
─ Bağlantı parçalarının ve baca kesitlerinin akış direnç faktörleri,
─ Isıl direnç, m2K/W,
─ Bükülme direnci,
• Azamî kayma,
• Kesit ve bağlantı parçalarına asılı azamî yük,
─ Tehlikeli maddeler,
─ Uygulamaya ilişkin tipik tesis çizimleri,
─ Parçaların birleştirilme metodu,
─ Kesitlerin, bağlantı parçlarının desteklerin ve kötü hava şartlarına karşı koruyucular da dâhil yardımcı elemanların tesis edilmesi ,
─ Baca plâkasındaki bilgilerin prEN 12391’e göre nasıl doldurulacağına ilişkin talimat
ve gerekiyorsa,
─ Akış yönü,
─ Depolama talimatı,
─ Gereken sızdırmazlık elemanının uygulanma metodu,
─ Montajı yapılmamış durumda teslim edilen herhangi bir bileşenin montaj talimatı,
─ Baca dış yüzeyinin mahfaza iç yüzeyine asgarî uzaklığı,
─ Kurum temizleme ve muayene açıklıklarının konumu,
─ Baca plâkasının bacaya, kaplamasına veya mahfazasına monte edilmesi,
─ Rüzgârsız durumda basınç düşmesi dâhil terminalin aerodinamik özellikleri,
─ İnsanların temas etmesini engelleme ihtiyacı (dış yüzey sıcaklığı deneylerinin sonuçlarını esas alarak),
─ Kaplama/mahfaza/sınıflandırma/sınırlandırma,
─ Diğer malzeme teknik özellikleri (örneğin sızdırmazlık elemanları),
─ Özel metotlar veya kurum temizleme tertibatları.
Not 1 – Normal temizleme metodu, siyah çelikten olmayan bir fırça kullanmaktır.
─ Yoğuşma ürünlerinin boşaltılması için tavsiyeler.
Not 2 – Bu maddenin gereği olan mamul bilgileri ilgili CE işareti için gereken bilgilerle karıştırılmamalıdır (bu amaç için Ek ZA Madde ZA.3’e bakınız).
8 İşaretleme
Not – CE işareti ve etiketinin amaçları için, Ek ZA Madde ZA.3’ün hükümleri geçerlidir.
8.1 Baca kesitleri, bağlantı boruları veya terminaller
Baca kesitleri, bağlantı boruları veya terminaller en az aşağıdaki bilgilerle işaretlenmelidir:
a) Madde 9’a uygun mamul kısa gösterilişi,
b) İmalâtçının adı veya ticarî markası,
c) İmalâtçının imalât partisi veya mamul referansı,
d) Baca gazı yönünü gösteren ok (mümkünse).
8.2 Baca plâkası
İmalâtçı, dayanıklı bir malzemeden yapılmış ve aşağıdaki bilgileri içeren bir baca plâkası temin etmelidir:
a) İmalâtçının adı veya ticarî markası (kazılarak veya silinmeyecek bir şekilde yazılmış),
b) EN 1443’e uygun kısa gösteriliş için yer,
c) Anma boyutu için yer,
d) Yanıcı malzemeye olan mm cinsinden asgarî uzaklık ve ardından bir ok ve alev sembolü,
e) Kuruluş bilgileri ve kuruluş tarihi için yer.
8.2.1 Ambalâjlama
Bir sevkiyattaki her ambalâj aşağıdaki bilgiyle okunaklı bir şekilde işaretlenmelidir:
a) Madde 9’a uygun olarak mamulün kısa gösterilişi,
b) İmalâtçının adı veya ticarî markası,
c) Anma boyutu.
9 Mamul kısa gösterilişi
Bütün baca kesitleri ve bağlantı parçaları aşağıdaki verilen sisteme uygun olarak kısa gösterilmelidir:
Örnek:
Baca bileşeni - EN 1856-1 - T400 - Pl - W - Vx - L40045 - Gxx
Mamulün tanımı
Standard numarası
Sıcaklık seviyesi (Madde 6.4.3)
Basınç seviyesi (N veya P veya H) (Madde 6.3)
Yoğuşma ürün direnci (W: Yaş veya D: Kuru)
Korozyon direnci (korozyona karşı dayanıklılık) (Madde 6.5.1 ve Ek A)
Baca astarı malzeme özellikleri (Çizelge 2)
Kurum yangınına direnç (G: var, O: yok) ve yanıcı
Maddelere xx uzaklığı (mm cinsinden)
10 Uygunluk değerlendirmesi
10.1 Genel
Bir baca bileşeninin bu standardın şartlarına ve beyan edilen değerlere (sınıflar dâhil) uygunluğu aşağıdaki yollarla gösterilmelidir:
─ Başlangıç tip deneyleri,
─ İmalâtçı tarafından yapılan (mamul değerlendirmesi de dâhil) fabrika imalât kontrolü (FİK).
10.2 Tip deneyleri
10.2.1 Başlangıç tip deneyleri
Başlangıç tip deneyleri bu standarda uygunluğu belirlemek amacıyla yapılmalıdır. Bu standardın hükümlerine uygun olarak daha önce yapılan deneyler [aynı mamul, aynı özellik/özellikler, deney metodu, numune alma usulü, uygunluk beyanı sistemi, vb.] dikkate alınabilir. Ayrıca, başlangıç tip deneyleri, yeni bir hazır baca bileşenin imalâtının başlangıcında veya (beyan edilen özellikleri etkileyebilecek olan) yeni bir imalât metodunun başlangıcında yapılır.
Mamule has özelliklerin diğer mamul standardlarına (örneğin kaplamalar dâhil metaller, sızdırmazlık elemanı, sızdırmazlık malzemesi) uygunluk temelinde belirlendiği yerlerde, tasarımcının sonuçların geçerliliğini garanti etmesi şartıyla, bu özelliklerin yeniden değerlendirilmesi gerekmez. Adapte edilmiş Avrupa Standardlarına göre CE işaretli mamullerin, bu işaretlerin ifade ettiği performansa uygun olduğu kabul edilir, bununla birlikte bu durum imalâtçının, baca bileşenlerini bir bütün olarak doğru tasarımlama ve bileşenlerin gerekli performans değerlerine sahip olmasını sağlama sorumluluğunun yerine geçmez.
Madde 5 ve Madde 6’da tanımlanan bütün özellikler, aşağıdaki istisna ile başlangıç tip deneylerine tâbidir:
─ Söz konusu madde muhtevasını kontrol etmek suretiyle, dolaylı olarak değerlendirilebilen tehlikeli madde çıkışı.
10.2.2 İleri tip deneyleri
Baca bileşeni tasarımında, ham maddelerde, baca bileşenlerinin tedarikçisinde veya imalât usulünde Madde 5 veya Madde 6'da verilen tolerans veya özelliklerden birinde veya birçoğunda bir değişiklik meydana geldiğinde, söz konusu özelliklerle ilgili tip deneyleri tekrarlanmalıdır.
10.2.3 Tip deneyleri için numune alma
Deneye tâbi tutulacak mamullerin boyutları, Ek B'ye uygun olmalıdır.
Her boyut için deneye tâbi tutulacak baca bileşenleri, EN 1859'un ilgili Maddelerine uygun olmalıdır.
Bütün tip deneylerinin sonuçları kaydedilmeli ve yerine yenileri geçinceye kadar imalâtçı tarafından muhafaza edilmelidir.
10.3 Fabrika imalât kontrolü (FİK)
10.3.1 Genel
Not - EN ISO 9001’in ilgili bölüm veya bölümlerinin aşağıdaki kurallarına ve bu standardın hükümlerine uygun bir FİK sisteminin yukarıdaki kuralları karşıladığı kabul edilir.
İmalâtçı, mamulün beyan edilen performans özelliklerine uygunluğunu sağlamak için bir FİK sistemi kurmalı, sonuçları kayda geçirmeli ve muhafaza etmelidir. FİK sistemi, işlemlerden, düzenli muayeneler, deneyler ve/veya değerlendirmelerden ve örneğin ham maddelerin ve diğer girdilerin, parçaların, donanımın, üretim işlemlerinin ve mamulün kontrolü için bu sonuçların kullanılmasından ibarettir.
İmalâtçı, etkin bir fabrika üretim kontrol sisteminin kurulmasından sorumludur. Üretim kontrol organizasyonundaki görevler ve sorumluluklar doküman hâline getirilmeli ve bu dokümanlar sürekli olarak güncel tutulmalıdır. Her fabrikada, imalâtçı, her faaliyete aşağıda belirtilen işleri yapabilecek kapasitede personel atamalıdır:
a) Her aşamada mamulün uygunluğunu gösterecek işlemleri tanımlamak,
b) Herhangi bir aşamada uygunsuzluğu tanımlamak,
c) Uygunsuzluğu düzeltme işlemlerini tanımlamak.
İmalâtçı, uyguladığı fabrika imalât kontrolünü tanımlayan belgeler hazırlamalı ve bunları sürekli güncellemelidir. İmalâtçının doküman ve işlemleri mamule ve imalât metoduna uygun olmalıdır. Bütün FİK sistemleri, mamulün uygunluğu konusunda belirli bir güvenilirlik seviyesine sahip olmalıdır. Bu, aşağıdaki hususları içerir:
a) Referans teknik şartnamelerin kurallarına uygun olarak fabrika imalât kontrol işlemlerine ilişkin doküman hâline getirilmiş işlemlerin ve talimatların hazırlanması,
b) Bu işlemlerin ve talimatların etkin bir şekilde yerine getirilmesi,
c) Bu çalışmaların ve sonuçlarının kaydedilmesi,
d) Bu sonuçları kullanarak sapmaların düzeltilmesi, bu sapmaların etkilerinin onarılması, uygun olmayan durumlardan kaynaklanan sonuçların iyileştirilmesi ve gerekirse, uygunsuzluk nedenlerini düzeltmek için FİK’in yeniden gözden geçirilmesi.
İmalât kontrol işlemleri aşağıdaki işlemlerden bazılarını veya tamamını içermelidir:
a) Ham maddelerin ve bileşenlerin belirlenmesi ve doğrulanması,
b) İstenen sıklığa göre imalât sırasında yapılması gereken kontroller ve deneyler,
c) Teknik şartnamelerde belirtilen, mamule ve onun imalât şartlarına uyarlanmış muayene ve deney sıklığına göre tamamlanmış mamul üzerinde yapılması gereken doğrulamalar ve deneyler.
Not – Duruma bağlı olarak aşağıdaki işlemleri yapmak gerekli olabilir:
i) b) ve c) maddelerinde sözü edilen işlemler,
ii) Sadece b) maddesindeki işlemler veya
iii) Sadece c) maddesindeki işlemler.
Madde b) de atıf yapılan işlemler imalât makinaları, onların ayarlanması, donanım vb. ilgili olduğu kadar mamulün ara aşamalarıyla da ilgilidir. Bu kontrol ve deneyler, bunların yapılış sıklığı mamul tipi ve bileşimi, imalât usulü ve karmaşıklığı, mamulün özelliklerinin imalât parametrelerindeki değişimlere hassasiyeti, vb. esas alınarak seçilir.
İmalâtçı, gerekli doğrulama ve deneyleri yapacak veya yaptırmasını sağlayacak tesis, donanım ve personele sahip olmalıdır. İmalâtçı veya temsilcisi, gerekli ustalık ve donanıma sahip bir veya birçok kurum veya kişiyle bir anlaşma yaparak, bu ihtiyacı karşılayabilir.
Mamulün teknik şartnameye uygunluğunu göstermek amacıyla, imalâtçının kendisine ait olsun veya olmasın kontrol, ölçme veya deney donanımının kalibrasyonunu yapmak, doğrulamak ve bakımını yapmak sorumluluğu vardır. Donanım, şartnameye veya şartnamenin atıf yaptığı deney referans sistemine uygun kullanılmalıdır.
Gerekli görülürse, imalâtın ara ve ana aşamalarının uygunluğu bir sistemle gözlemlenebilir.
Uygunluğun izlenmesi, sadece plânlanmış ara kontrol ve deneyleri geçen mamullerin gönderilmesini sağlayacak şekilde, imalât işlemi boyunca gerekliyse mamul üzerinde odaklanır.
Faaliyete başlanmasını gerektiren muayenelerin, deneylerin veya değerlendirmelerin sonuçları bir faaliyete başlanırken kaydedilmelidir. Kontrol değerleri ve kriterler karşılanmadığında, faaliyete başlanacağı zaman bu değerler kaydedilmelidir.
10.3.2 Donanım
Bütün tartı, ölçü ve deney cihazlarının kalibrasyonu yapılmalı ve doküman hâline getirilmiş işlemler, muayene aralıklarına ve kriterlera uygun olarak muayene edilmelidir.
10.3.3 Ham maddeler ve bileşenler
Uygunluğu sağlamak için bütün girdi ham maddelerin ve bileşenlerin teknik özellikleri bir muayene plânı şeklinde doküman hâline getirilmelidir.
10.3.4 Mamul deneyleri ve değerlendirilme
İmalâtçı, beyan edilen özelliklerle ilgili değerlerin tutturulmasını sağlamak için işlemler oluşturmalıdır. FİK için numune Ek C’ye uygun alınmalıdır. Mamule has özellikler Ek D’de verilmiştir.
10.3.5 Uygun olmayan mamuller
Uygun olmayan mamuller için Ek C’ye göre işlem yapılmalıdır.
Ek A
Korozyon deneyleri
A.1 Kısa gösterilişi V1 olan mamuller için korozyon deney metodu
A.1.1 Genel
Bu deney metodu, yanma ürünlerini ısıtma tertibatından dış atmosfere taşıyan tek ve çok duvarlı metal bacaların duman kanalı astarlarının korozyon direncini deneye tâbi tutmak için bir metodu tanımlar.
Bu metot, kısa gösterilişi V1 olan baca bileşenlerinin deney şartlarını belirler.
A.1.2 Geçer/kalır kriterleri
Madde A.1.4’te tanımlanan deney metodunu geçmek için, duman kanalı astarında hiçbir delinme olmamalıdır.
A.1.3 Numune alma
Aksi belirtilmedikçe, Ek B’nin şartları geçerlidir.
A.1.4 Deney metotları
A.1.4.1 Giriş
Baca korozyon deneyi, bir deney tertibatını belirli deney şartlarına tâbi tutmak ve sonuçlarını değerlendirmekten ibarettir. Deney şartları akış şartlarına, baca gazı enjeksiyon seviyesine ve ortam şartlarına ayrılabilir.
Deney şartlarını kayıt ve kontrol etmek için, deney tertibatı deney donanımına bağlanır. Deney donanımı; bir baca gazı jeneratöründen, bir bağlantı parçasından ve aletlerden ibarettir.
Bütün fiziksel değerler ölçüldüğü gibi beyan edilir. Bütün kesinlik değerleri 1σ ) olarak değerlendirilir.
A.1.4.2 Deney şartları
A.1.4.2.1 Akış şartları
Akış şartları 4 haftalık bir deney süresi boyunca uygulanmalıdır.
Akış şartları deney süresi boyunca bütün çevrimlerde aynı kalır.
Bir çevrim (Şekil A.1) dört aşamadan ibarettir:
Aşama 1: Yoğuşma ürünü direnç grubu W için 85 °C’luk baca gazı sıcaklığında, yoğuşma ürünü direnç grubu D için 120 °C’luk baca gazı sıcaklığında 5 dakika.
Aşama 2: Aşama 4’teki gibi soğutma aşaması.
Aşama 3: Anma sıcaklığındaki baca gazıyla 5 dakika.
Aşama 4: Deney tertibatının ucunda (çıkışın 50 cm altında) 45 °C’tan düşük bir yüzey sıcaklığına ulaşmak için, gerektiğinde havalandırmalı 5 dakikalık soğutma aşaması.
Toplam çevrim sayısı (4 haftalık bir deney süresinde) 2016’dır.
Baca gazının deney düzeneği içindeki hızı, istenen deney sıcaklığı ve istenen baca gazı su buharı derişiminde negatif basınçlı bacalarda 1 m/s ± 0,1 m/s, pozitif basınçlı bacalarda 3 m/s ± 0,3 m/s olmalıdır.
Deney sıcaklığı, anma sıcaklığı sınıfına göre beyan edilen baca anma çalışma sıcaklığı veya 200 °C (hangisi düşükse) olmalıdır.
Baca gazının su buharı derişimi, 1,2 oranında hava kullanımıyla yakıtın (V1 için doğal gaz) baca gazı su derişimine eşittir. Elde edilecek sonuçlar Çizelge A.1’de gösterilmiştir.
Çizelge A.1 – Deney sırasında kullanılan baca gazının su buharı derişimi
Bacanın gösterilişi Baca gazı su buharı derişimi
[Hacimce %]
V1 17 ± 0,5
Deney tertibatı içindeki hava oranı, dolayısıyla da CO2 oranı, doğru su buharı derişimini sağlayacak şekilde ayarlanmalıdır (Çizelge A.1 ve Çizelge A).
Çizelge A.2 – Deney sırasında CO2 derişimi (bilgi için)
Bacanın gösterilişi Baca gazı CO2 derişimi
[Hacimce %]
V1 10 ± 0,5
Pozitif basınçlı bacaların deneyinde, deney tertibatının çıkışında bir daraltma yaparak 100 Pa ± 10 Pa’lık bir basınç sağlanmalıdır. Basınç Aşama 3’ün sonunda daraltılmış bölgeden 2d uzaklıkta ölçülmelidir.
Negatif basınçlı bacalarda bacanın ağzı, hiçbir şeyle kapatılmayıp serbest bırakılmalıdır.
A.1.4.2.2 Katkı seviyeleri
Brülör çıkışında kükürt dioksit ve klorür derişim seviyeleri Çizelge 3’te belirtilen değerlerde olmalıdır.
Çizelge A.3 – Çeşitli korozyon direnç sınıfları için derişim seviyeleri
Korozyon direnç grubu Kükürt dioksit derişimi Klorürü derişimi
V1 10 mg/m3 ± % 10 4 mg/m3 ± % 10
Bu derişim seviyelerine ulaşabilmek için, yakıta özel kimyasal maddeler katılabilir. Organik kükürt bileşiği tetrahidrotiyofen (CH2)4S (THT), doğal gaz için koku verici olarak sıvı fazda kullanılabildiği için seçilmiştir. THT’nin tamamı brülör alevinde yanar ve belirli bir miktarda kükürt dioksit (SO2) gazı ortaya çıkar.
Organik klor bileşiği olarak 1,2,3-trikloropropan (C3H5Cl3) seçilmiştir, çünkü zehirleyiciliği nispeten düşük ve kaynama noktası yüksek bir sıvıdır. Yanmanın tamamı brülör alevinde meydana gelir ve ortaya belirli miktarda hidroklorik asit (HCl) çıkar.
A.1.4.2.3 Ortam şartları
Yakma, bina dışındaki havayla yapılmalıdır. Soğutma gazları, klor, temizlemede kullanılan çözücüler, kaynak dumanları vb. kullanılan havayı kirletmemesi için gereken önlemler alınmalıdır (örneğin hava filtre edilmelidir).
Sıvı yakıt kullanıldığında, yakma havasının su buharı derişimi, gerekli baca gazı su buharı derişimine ulaşılmasına imkân verecek şekilde artırılabilir.
Korozyon çevriminin 2. aşamasında ve 4. aşamasında deney bacasına cebrî havalandırma yapılmalıdır. Havanın sıcaklığı 20 °C ± 5 °C olmalıdır. Bu havanın çiylenme noktası, deney süresinin en az % 90’ı boyunca 12° C ± 3 °C olmalıdır. Hava, deney odasının dışından temin edilmelidir.
Deney odasının sıcaklığı 20 °C ± 5 °C olmalıdır.
Deney tertibatının merkezde bulunduğu yaklaşık 2 m çaplı bir daire içinde, çekiş 0,5 m/s’nin altında olmalıdır. Bu şartlar, deney süresinin en az % 90’ı boyunca sürdürülmelidir.
A.1.4.3 Deney tertibatı
Deney tertibatı (Şekil A.2), baca gazı girişinin üzerinde en az 3,5 m yüksekliğe sahip olmalı ve mümkünse, dirseklerle iki düşey kesite bağlanmış en az 0,5 m’lik yatay bir bölümü bulunmalıdır. Yatay bölümün eğimi, yoğuşma ürünlerinin geri akması için en az 5 mm/m veya imalâtçının kurma talimatına göre daha fazla olmalıdır. Sistemde bir T bileşeni bulunuyorsa bu, bağlantı parçasına bağlantı yapmak için kullanılmalıdır. Deney tertibatının anma çapı, mamul gösterim aralığının en küçük çapı olmalıdır.
Kurum tutuşmasına dirençli olarak nitelenen deney bacalarında, deney bacasının kurum tutuşmasına direnç deneyi korozyon deneyinden önce yapılmalıdır.
Deney tertibatının soğutulması vantilatörle üflenen havayla yapılmalıdır.
A.1.4.4 Baca gazı jeneratörü
Baca gazı jeneratörü (Şekil A.3), brülör, soğutucu ve bağlantı elamanı olmak üzere üç bileşenden (belirli bir bağlantı parçası dâhil) ibarettir.
Soğutucu, yoğuşma ürünleri hiçbir şekilde brülöre akmayacak şekilde monte edilmelidir.
Deney tertibatı ile soğutucu arasındaki bağlantı elemanı, 0,22 m2K/W’tan az olmayan bir ısıl direnç değeri sağlayacak şekilde yalıtılmalıdır. Bağlantı elemanın çıkışı deney tertibatı ile aynı d çapına ve 5d’lik bir düz uzunluğa sahip olmalıdır.
Brülör, soğutucu ve bağlantı elemanı, molibden muhtevası en az % 2 olan paslanmaz çelikten yapılmış olmalıdır.
Soğutucunun 85 °C ile duman kanalı astarı anma sıcaklığı (azamî 200 °C’a kadar) arasında ± % 5 toleransla ayarlanabilir bir çıktısı olmalıdır. Soğutucu içinde su yoğuşması meydana gelmemelidir.
A.1.4.5 Katma sistemi
Şekil A.4’te gösterilen katma sisteminin çalışma prensibi, ana gaz akışına bağlı bir yardımcı gaz akışına buhar fazında kirletici madde ilâve edilmesi esasına dayanır. Kirletici maddenin yeterince ilâve edildiğinden emin olmak için, yardımcı gaz debisine ana gaz debisiyle kumanda edilmelidir. Madde A.1.4.2.1’e göre gereken gaz hızına ulaşmak için toplam baca gazı debisi deneye tâbi tutulan duman kanalı astarının kesit alanına bağlıdır.
Katma sistemi gaz basıncını iki aşamada 1 bar’dan 25 mbar’a indirir. Ara basınç 150 mbar’dır.
Debiyi kontrol edebilmek için, ana gaz akışı üzerine ilk redüktörden sonra kütle debisini ölçen bir cihaz (F) yerleştirilmelidir. Cihaz ana gaz akışının debisini 150 mbar basınçta ölçer. Ölçülen sinyal bir konvertör (X) yardımıyla, ölçülen ana akış debisiyle orantılı bir kontrol sinyaline çevrilir. Bu sinyal, yardımcı hat üzerine monte edilmiş kütle debisi ölçen/kontrol eden bir cihaza (F,C) gönderilir. Bu birim, sıvı kirleticinin içinden geçen gazın miktarını kontrol eder. İçinde kirletici bulunan yıkama şişesi termostatik bir banyoda (T, C) sabit bir sıcaklıkta tutulur. Bu sabit sıcaklık, kirleticinin buhar basıncının da sabit olmasına yol açar. Doğal gazın bir bölümünü kirletici sıvı R’nin içinden geçirerek doğal gazla kirletici buharının her zaman uygun bir karışımını elde etmek mümkündür. Doğal gazla buhar fazındaki kirletici, yıkama şişesinden gelen yardımcı hatta tekrar girer. 25 mbar bölümünde bu yardımcı hat, doğal gaz ile yardımcı hattan gelen kirleticiyle yüklü doğal gazı karıştıracak şekilde ana akış hattına bağlanır.
Nihaî gaz akışının toplam kükürt ve klor derişimi yıkama şişesindeki gaz debisine ve sıcaklığına bağlıdır. Doğal gazın kirletici derişimini, konverterin ayarını veya termostatik banyonun sıcaklığını ayarlayarak değiştirmek mümkündür. Termostatik banyonun sıcaklığı oda sıcaklığından yüksekse, kirleticinin bağlantı hattı duvarında yoğuşmasını önlemek için ana gaz akış hattı yalıtılmalıdır.
Katma işlemi, brülörden en az 1 m önce yapılmalıdır.
A.1.4.6 Kontroller
Deneyin tamamı boyunca, aşağıdaki parametreler kaydedilmeli ve gerektikçe ayarlanmalıdır:
− ± % 5 hassasiyetle yakıt giriş debisi.
Deneyin tamamı boyunca, aşağıdaki parametreler kaydedilmelidir:
− 5 K hassasiyetle deney tertibatının sonunda (çıkışın 50 cm altında) iç duvar sıcaklığı ,
− 10 K hassasiyetle baca gazının deney tertibatına giriş sıcaklığı ,
− Deney çevrimi sayısı,
− 1 K hassasiyetle deney tertibatını civarında deney odasının sıcaklığı,
− 1 K hassasiyetle üflenen havanın sıcaklığı (üflenen hava, deney tertibatının hemen yakınından temin ediliyorsa aynı sıcaklık algılayıcısından yararlanılabilir),
− 2 K hassasiyetle üflenen havanın çiylenme sıcaklığı veya % 5 hassasiyetle üflenen havanın bağıl nemi,
− 2 K hassasiyetle yakma havasının çiylenme sıcaklığı veya % 5 hassasiyetle yakma havasının bağıl nemi (üflenen hava, deney tertibatının hemen yakınından temin ediliyorsa aynı sıcaklık algılayıcısından yararlanılabilir),
− 0,1 m/s hassasiyetle deney tertibatı civarındaki çekiş (deney tertibatı çekişten uygun bir şekilde korunuyorsa kaydedilmeyebilir),
Deneyin tamamı boyunca, parametre değerlerinin belirtilen toleranslar dâhilinde olmasını sağlamak için aşağıdaki parametreler sık sık ölçülmeli ve ayarlanmalıdır:
− Anma değerinin % 5’i hassasiyetle baca gazının su, karbon dioksit, kükürt dioksit ve klor muhtevaları (isteğe bağlı),
− % 5 hassasiyetle deney düzeneğindeki basınç (sadece pozitif basınçlı bacalarda) (haftada bir) . deney tertibatının hemen yakınından temin ediliyorsa aynı sıcaklık algılayıcısından yararlanılabilir),
Aşağıdaki parametreler sadece deneyin başlangıcında ölçülmelidir:
− 2 mg/m3 hassasiyetle gaz yakıtın klorür muhtevası (yakıt dağıtımcısından belgeli beyan alınabiliyorsa, ölçülmeyebilir),
− V1 için 2,5 mg/m3 hassasiyetle V2 için 100 mg/m3 hassasiyetle gaz yakıtın kükürt muhtevası (yakıt dağıtımcısından belgeli beyan alınabiliyorsa, ölçülmeyebilir).
A.1.5 Değerlendirme
Deneylerin tamamlanmasından sonra, metal duman kanalı astarı (kaplamalar ve sızdırmazlık elemanları dâhil) korozyon ve sızdırma belirtisi olup olmadığı görmek için gözle muayeneden geçirilir. Daha ayrıntılı bir değerlendirme yapmak için deney düzeneğinin sökülüp temizlenmesi gerekir.
Bir delik oluşup oluşmadığını belirlemek için aşağıdaki işlemlerden birisi uygulanır:
− Delinmiş olduğundan kuşku duyulan noktanın yakınına bacanın çalıştığı süre boyunca küçük bir ayna yerleştirilir ve üzerinde yoğuşma ürünü birikip birikmediği gözlemlenir (sadece pozitif basınçlı bacalara uygulanabilir).
− Sızıntı miktarı, bacanın her iki ucunu tıkamak için balonlar kullanarak tercihan yerinde ölçülür. Sızıntı, yeni kurulmuş bacalar için verilen hava sızdırmazlığı kriterinin iki katından az olmalıdır.
− Baca duvarları (yumuşak fırçalar kullanarak ve suyla yıkayarak) korozyon ürünlerinden temizlenir ve bacanın içerisine bir ampul yerleştirildiğinde dışarıdan ışıklı noktalar görünüp görünmediğine bakılır.
A.1.6 Deney raporu7)
Deney raporunda aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır:
a) Uygulayıcının ve/veya imalâtçının adı, sipariş numarası ve tarihi,
b) Deney numunesinin tanıtımı,
c) Korozyon deneyinde yer alan boru ve bağlantı parçalarının malzemelerle ilgili imalâtçı talimatlarına dayanan tanıtımı, uygulanan bütün imalât işlemleri (çapa bağlı olabilir), imalât işlemlerin kısaca tanımlanması (takımlar, kaynak parametreleri, vb.), özel yüzey işlemleri,
d) Deney sonuçları
1 Deney numunesi malzemesinin tanıtımı,
2 Oyukların derinlik değerleri,
3 Deney boyunca ortalama sıcaklıklar
4 Baca gazının ortalama CO2 değeri,
5 Deney sırasında oluşan yoğuşma ürünlerinin ortalama bileşim değerleri,
e) Diğer gözlemler,
f) Sonuçların ve değerlendirmelerin özeti.
Açıklama:
1 Baca gazı sıcaklığı
Duvar sıcaklığı
2 Kuru
3 Yaş
4 Aşama 1, baca gazı Tdüşük
5 Aşama 2, hava
6 Aşama 3, baca gazı Tyüksek
7 Aşama 4, hava
Şekil A.1 – Çevrim aşamaları
Açıklama:
1 Deney tertibatı
2 Baca gazı (brülör) Tyüksek
3 Baca gazı (brülör) Tdüşük
4 Hava (vantilatör) T ortam
5 Bağlantı elemanı
Şekil A.2 – Deney tertibatı ve bağlantı elemanı
Açıklama:
1 Baca gazı
2 Soğutucu
3 Soğutma suyu
4 CO2, H2O, SO2, Cl numune noktaları
5 Brülör
6 Hava
7 Yakıt
8 SO2
9 Su
Şekil A.3 – Baca gazı jeneratörü
Şekil A.4 – Katma sistemi (tek çözelti için)
A.2 Kısa gösterilişi V2 olan mamuller için korozyon deney metodu
A.2.1 Genel
Bu deney metodu, baca gazlarını ısıtma tertibatından dış atmosfere taşıyan tek ve çok duvarlı metal baca astarlarının korozyona direncine ilişkin bir deneyi tanımlar.
Kısa gösterişi V2 olan baca bileşenleri üzerinde yapılacak deneylerin şartlarını tanımlar.
A.2.2 Geçer/kalır kriteri
Duman kanalı astarı Madde A.2.4’te yer alan deney metotlarına göre deneye tâbi tutulduğunda, aşağıdaki şartları karşılamalıdır.
A.2.2.1 Homojen korozyon
Madde A.2.5.1’e göre değerlendirilen duvar kalınlığındaki azalma % 1’i geçmemelidir. Bu şart, paslanmaz çelik için geçerli değildir, çünkü paslanmaz çelik homojen korozyona duyarlı değildir.
A.2.2.2 Oyuk korozyonu
Madde A.2.5.2’ye göre değerlendirilen azamî oyuk derinliğinin % 20’sini geçmemelidir.
Bu şart, homojen korozyona fazla duyarlı malzemeler, örneğin alüminyum için geçerli değildir.
A.2.2.3 Ortalama oyuk korozyonu
Madde A.2.5.3’e göre değerlendirilen en büyük çukur derinliğine sahip 10 noktanın ortalama değeri % 10’u geçmemelidir.
A.2.2.4 Taneler arası korozyon
Taneler arası korozyona maruz kalan bölgenin azamî derinliği % 20’yi geçmemelidir.
Bu şart, 400 °C’un üzerinde sıcaklıklarda ön hazırlıktan geçmeyen paslanmış çelikten yapılmış bacalar için geçerli değildir, çünkü bu malzeme taneler arası korozyona duyarlı değildir.
A.2.3 Numune alma
Aksi belirtilmedikçe, Ek B’deki şartlar geçerlidir.
A.2.4 Deney metotları
A.2.4.1 Deney tertibatı
Deney tertibatı, yoğuşma ürünlerini ortasından boşaltılabilen bir bağlantı parçası, baca gazı girişi (90°) olan bir bağlantı parçası ve en az iki rijit borudan ibarettir. Esnek borulu deneylerde, rijitten esneğe ve esnekten rijite geçiş için rijit borular esnek borularla ve bağlantı parçalarıyla (varsa) değiştirilir. Borular ve bağlantı parçaları bir dizi mamul oluşturacak tarzda üretilir. Deney numunesinin toplam uzunluğu 2,5 m – 2,6 m, çapı 0,10 m – 0,13 m olmalıdır.
Borular ve bağlantı parçaları deneyden önce, orijinal sargıları içerisinde, normal oda sıcaklığında ve % 60’ı geçmeyen bağıl nem şartlarında depolanmalıdır.
A.2.4.1.1 Deney bileşenlerinin hazırlanması
Tek duvarlı bacalarda, borular ve bağlantı parçaları, imalâtçı tarafından teslim edildiği şekliyle kullanılmalıdır.
Çok duvarlı bacalarda, borular ve bağlantı parçaları, dış duvarı kaldırmak için sökülmelidir. Deney düzeneği, kaldırılması gereken dış duvara metal bir bağlantısı olan astar olmalıdır.
Başka özel ön hazırlık yapılmasına gerek yoktur.
A.2.4.2 Deney odası ve deney donanımı
Deney tertibatı, bütün dış yüzeyini ısıtacak veya soğutacak bir deney donanımı içerisine yerleştirilmelidir.
Bir baca gazı jeneratörü, metal olmayan bir baca bağlantı borusuyla deney tertibatının baca gazı girişine bağlanmalıdır. Baca gazı jeneratörü (örneğin bir kazan) yoğuşmaya yol açmayan baca gazı üreten hafif yakıt ile çalışmalıdır.
Not – Deney tertibatı şeması Şekil A.5’te verilmiştir.
Deney işleminin izlenmesi ve sonuçların değerlendirilmesi için, baca gazının, numune duvarının ve deney odasının sıcaklığını ve aşağıdaki hususları ölçmek için cihazlar (örneğin deney işleminde tanımlandığı gibi ısılçiftler) sağlanmalıdır:
― Baca gazının hızı,
― Baca gazının bileşimi (CO2, CO, Cl, SO2),
― Yoğuşma ürününün kütlesi ve bileşimi,
― Korozyon derinliği.
Deney boyunca deney odasının sıcaklığı 20 °C ± 5 C° olmalıdır.
A.2.4.3 Deney işlemi
A.2.4.3.1 Tesis etme
Deney düzeneği, deney donanımı içerisine yerleştirilmelidir. Baca gazı girişinin 0,3 m ve 2,0 m yukarısına, duvar sıcaklığını ölçmek için ısılçiftler yerleştirilmelidir.
Baca gazı sıcaklığını ölçmek için deney tertibatının girişine ve çıkışına ısılçiftler yerleştirilmelidir.
Baca bağlantı borusunda, deney tertibatına girişin hemen önünde, baca gazı bileşeni için bir numune alma noktası bulunmalıdır.
Yoğuşma ürünlerini deney tertibatının dışında toplamak için, boşaltma noktasına metalik olmayan bir hortum ve metalik olmayan bir kutu bağlanmalıdır.
Oda sıcaklığı, numunenin baca gazı girişinin 1 m yukarısında ve deney donanımın 1 m uzağında ölçülmelidir.
A.2.4.3.2 Yoğuşma ürünü yükü çevrimi
Baca gazı jeneratörü, deney tertibatına girişteki sıcaklık 60 °C ± 3 °C ve akış hızı 0,75 m/s ± 0,25 m/s olacak şekilde baca gazı akışı sağlamalıdır. Girişte baca gazı sıcaklığı Çizelge A.4’te verilen değerleri karşılamalıdır.
Çizelge A.4 – Baca gazı bileşimi
Yakıt Hafif yakıt
CO2 muhtevası Hacimce % (12,5 ± 0,5)
SO2 muhtevası (175 ± 20) x 10-6 g/g
(yakıtta % 0,3 kükürte karşılık gelir)
Cl muhtevası 2x 10-6 g/g – 3x 10-6 g/g
(yakıtta 50 x 10-6 g/g klora karşılık gelir)
Deney tertibatı 30 çevrime tâbi tutulmalı, her çevrim 8 saatlik bir baca gazı yoğuşma aşamasından ve en az 16 saatlik bir kuruma (buharlaşma) aşamasından ibaret olmalıdır.
Baca gazı jeneratörü, yukarıda sözü edilen parametrelerle çevrimin yoğunlaşma aşaması boyunca kararlı hal şartlarında çalışmalıdır. Numunenin duvar sıcaklığı 40 °C ± 3 C°’a ayarlanmalıdır.
Kuruma aşamasında, baca gazı jeneratörünün çalışmasına son verilmeli ve numune duvarı 60 °C ± 3 C°’a ısıtılmalıdır. Numune üzerine ilâve havalandırma yapılmamalıdır. Duvar sıcaklığı sürekli ölçülmelidir.
Deney boyunca oluşan yoğuşma ürünleri kutuda toplanmalıdır.
A.2.4.4 Kontroller
Baca gazı sıcaklığı, duvar sıcaklığı ve oda sıcaklığı sürekli ölçülmelidir.
CO2 ve CO her aşamada bir defa ölçülmelidir. Cl, SO2 ve hız her deneyde bir defa ölçülmelidir. Baca gazı parametrelerinde (beslenen yakıtta, elektrik enerjisinde, vb.) bir değişiklik meydana geldiğinde bu ölçmeler tekrarlanmalıdır.
Baca gazı sıcaklığı, duvar sıcaklığı ve CO2 sadece deneyin başlangıcında izlenmelidir.
A.2.5 Değerlendirme
Yoğuşma ürünü yükü çevriminden sonra deney tertibatı sökülmelidir. Borular ve bağlantı parçaları iki parçaya kesilmeli, korozyon meydana gelip gelmediğini görmek için gözle muayene edilmelidir. Korozyona uğramış yerler mikroskop kullanılarak daha yakından incelenmelidir. Oyukların derinliği numunenin enkesitinin analiz edilmesiyle belirlenmelidir (metalografik inceleme).
En büyük oyuk derinliğini belirlemek için, korozyonun en fazla görüldüğü yerin analiz edilmesi yeterlidir.
Yoğuşma ürününün kütlesi ve bileşimi (Fe, Cr, Mo, Ni veya numunenin diğer önemli bileşenleri) belirlenmelidir.
A.2.5.1 Homojen korozyon
Yoğuşma ürününün metalik madde derişimine, yoğuşma ürününün kütlesine ve deney malzemesi içindeki bileşenlerin tenörüne bağlı olarak kütlece malzeme kaybı aşağıdaki bağıntıyla hesaplanır:
Burada;
Δm : Malzeme kaybının kütlesi, g,
mbileşen, yoğ. : Yoğuşma ürünü içindeki bileşenin derişimi, g/kg yoğuşma ürünü,
myoğ. : Yoğuşma ürününün kütlesi, kg,
mbileşen,mal.: Malzemenin bileşen tenörüdür.
Duvar kalınlığındaki ortalama azalma (mutlak değer), malzemenin yoğunluğuna ve numunenin düşey kısmının iç yüzey alanına ilişkin kütle kaybının sonucudur. Yoğuşma ürününe direncin değerlendirilmesi için duvar kalınlığındaki göreceli azalış, beyan edilen asgarî duvar kalınlığının deneyden önceki ve sonraki kalınlığı arasındaki fark olarak hesaplanır.
A.2.5.2 Oyuk korozyonu
Madde A.2.2.2’ye uygun olarak ölçülen oyuk derinliği, beyan edilen asgarî duvar kalınlığıyla ilişkilidir.
A.2.5.3 Ortalama oyuk korozyonu
Oyuk derinliği Madde A.2.2.2’ye uygun olarak ölçülen en yüksek değere sahip 10 noktanın ortalaması, beyan edilen asgarî duvar kalınlığıyla ilişkilidir. Korozyona uğramış 10’dan az sayıda nokta tespit edilirse, ortalama değer, ölçülen bütün noktaların derinliği toplanıp 10’a bölünerek hesaplanır (bu, 10 noktaya ilişkin bir korozyon anlamına gelir).
A.2.5.4 Taneler arası korozyon
Tespit edilen bütün taneler arası korozyon noktalarında, azamî derinlik yukarıda verilen metotla ölçülmelidir. Derinlik değeri, beyan edilen asgarî duvar kalınlığıyla ilişkilidir.
A.2.6 Deney raporu
Deney raporunda aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır:
a) Uygulayıcının ve/veya imalâtçının sipariş numarası, tarihi, vb.,
b) Deney numunesinin tanıtımı,
c) Korozyon deneyine tâbi tutulan bütün boruların ve bağlantı parçalarının malzeme, yüzey kalitesi, uygulanan bütün imalât işlemleri (çapa bağlı olabilir), imalât işlemlerinin kısa tanıtımı (takımlar, kaynak parametreleri, vb.) özel yüzey işlemleri ile ilgili olarak imalâtçı tarafından verilen bilgi temelinde tanıtımı.
d) Deney sonuçları,
1) Deney numunesi malzemesinin tanıtılması,
2) Oyuk derinliği değerleri,
3) Deney esnasındaki ortalama sıcaklıklar,
4) Baca gazının CO2 ortalama değerleri,
5) Deney esnasında yoğuşma ürünü bileşiminin ortalama değerleri,
e) Diğer gözlemler,
f) Sonuçların ve değerlendirmenin özeti.
Açıklama
1 Baca gazı çıkışı
2 Soğutulan/ısıtılan deney donanımı
3 Deney numunesi
4 Baca gazı girişi
5 Yoğuşma ürünü boşaltma noktası
Şekil A.5 – Deney tertibatı
A.3 Kısa gösterilişi V3 olan mamuller için korozyon deneyi metodu
A.3.1 Genel
Bu deney metodu, yanma ürünlerini ısıtma tertibatından dış atmosfere taşıyan tek ve çok duvarlı metal bacaların duman kanalı astarlarının korozyon direncini deneye tâbi tutmak için bir deneyi tanımlar.
Bu metot, kısa gösterilişi V3 olan baca bileşenlerinin deney şartlarını belirler.
A.3.2 Geçer/kalır kriterleri
Madde A.3.4’te tanımlanan deney metoduna göre deneye tâbi tutulduğunda, duman kanalı astarı aşağıdaki şartları karşılamalıdır:
― Duvarda hiçbir delinme olmamalıdır,
― Homojen duvar kalınlığı kaybı % 5’ten fazla olmamalıdır,
― Duvar kalınlığı lokal kaybı beyan edilen asgarî duvar kalınlığının % 20’sinden fazla olmamalıdır,
― Kristal yapıdaki hiçbir korozyon ürününün derinliği referans duvar kalınlığının % 20’sinden fazla olmamalıdır.
A.3.3 Numune alma
Aksi belirtilmedikçe, Ek B’de verilen kurallar uygulanmalıdır.
A.3.4 Deney metotları
A.3.4.1 Deney tertibatı
Korozyona direncin deneye tâbi tutulması amacıyla, en düşük ısıl dirence sahip bileşenler kullanılarak yaklaşık 4,5 m yüksekliğinde ve duman kanalı çapı 200 mm olan bir deney tertibatı, imalâtçının talimatlarına göre kurulmalıdır. Deney tertibatı, münavebeli olarak yalıtılmış, aynı çapta bağlantı elemanlarıyla 24 kW’lık ısı çıktısı olan ve kömür yakılan bir ısıtma tertibatına, sonra da 29 kW’lık ısı çıktısı olan ve fuel oil yakılan bir ısıtma tertibatına bağlanmalıdır.
Baca gazı ve duvar sıcaklıklarının ölçülmesi için EN 1859, Ek E paragraf 2)’ye uygun olarak ısılçiftler yerleştirilir. Baca gazı sıcaklıkları baca gazı girişinde ve bacanın üst noktasında; duvar sıcaklıkları bacanın dibinden itibaren 2 m, 3m, 4m yüksekliklerde ve bacanın üst noktasında ölçülür. Baca bağlantı borusuna, baca girişindeki iki adet termostat ile kumanda edilen duman sızdırmaz bir vana takılmalıdır. Kumanda cihazının yaklaşık 2 x çap kadar gerisine, baca gazı çekişini ölçmek için delikler açılmalıdır. Deney bacasının üst noktasındaki baca gazı toplayıcısının arkasına bir baca gazı boşaltım sistemi tesis edilmelidir (Şekil A.6).
Bütün fiziksel değerler ölçülebilir niteliktedir. Bütün kesinlik değerleri 1σ olarak ifade edilir.
A.3.4.2 Deney işlemi
Deney bacasında aşağıdaki işlemler aşağıda verilen sırayla uygulanmalıdır:
― Bir gün süreyle kömür yakan bir cihazın baca gazlarına maruz bırakma,
― Bir gün süreyle fuel oil yakan bir cihazın baca gazlarına maruz bırakma,
― Isıl şok deneyi (kurum tutuşmasına direnç),
― Bir gün süreyle kömür yakan bir cihazın baca gazlarına maruz bırakma,
― Beş gün süreyle fuel oil yakan bir cihazın baca gazlarına maruz bırakma.
Deney bacası, normal kullanım şartlarına yakın şartlar altında negatif basınçta çalıştırılmalıdır. Soğutma aşaması sırasında kömür yakılması sonucunda oluşan gazların deney odasına dolmasını önlemek için, gerekirse, egzoz fanı çalıştırılmalıdır. Kullanımda olmayan ısıtma tertibatı dışarı gaz sızdırmayacak şekilde bir vanayla sıkı sıkıya kapatılmalıdır. Aşağıdaki çalıştırma şartları ve EN 1859 Madde 4.5’te verilen deney şartları geçerlidir.
A.3.4.2.1 Baca gazı üretimi - kömür
Kömür yakan bir ısıtma tertibatının tasarım ısı çıktısı yükünde (24 kW), baca gazı Çizelge A.5’te verilen şartlara uygun olmalıdır.
Çizelge A.5 – Katı yakıtlı kazanlarda baca gazı şartları
CO2 % 13,8
Baca gazı kütle debisi 0,01201 kg/s
Baca gazı sıcaklığı 200 °C
Çekiş basıncı 18 Pa
Kömür yakan kazanda Çizelge 6’da özellikleri verilen 30 kg antrasit her gün yedi ısıtma çevrimi sırasında yakılmalıdır.
Çizelge A.6 – Antrasit analizi
Büyüklük 3 cm – 5 cm
Yoğunluk 740 kg/m3 - 780 kg/m3
Azamî CO2 % 19,3
Karbon % 85
Hidrojen % 3
Oksijen % 2
Azot % 1
Kükürt % 1
H2O % 3
Kül % 5
Kalori değeri 31400 kJ/kg
Her ısıtma çevrimi iki adet termostatla düzenlenmelidir. Birinci termostat, elektrikle çalıştırılan bir servo motor yardımıyla, sıcaklık 300 °C’a ulaştığında yanma havası beslemesini kapatmalı, ikinci termostat, baca gazı sıcaklığı 90 °C’un altına düştüğünde yanma havası beslemesini yeniden açmalıdır (Şekil A.6 ve Şekil A.7).
A.3.4.2.1.1 Katkılı kömür
Baca gazının korozyona uğratma özelliğini artırarak gerekli deney süresini kısaltmak amacıyla, yakıta, bir hafta süresince klor muhtevası % 0,05, kükürt muhtevası % 0,75 olan 100 kg kömür yakmaya eş değer miktarlarda günlük klor (sodyum klorür şeklinde) ve kükürt (kükürt dioksit şeklinde) ilâvesi gerekir. Sodyum klorür kömüre, kükürt dioksit yakma havasına ilâve edilmelidir. İlâve bir hızlandırma için her gün 30 g polivinil klorür (PVC) ilâve edilmelidir.
A.3.4.2.1.2 Baca gazı üretimi - akaryakıt
Akaryakıt yakan bir kazanın tasarım ısı çıktısı yükünde (29 kW) baca gazı şartları Çizelge 7’deki gibi olmalıdır.
Çizelge A.7 – Akaryakıt kazanı baca gazı şartları
CO2 muhtevası % 13
Baca gazı kütle debisi 0,01201 kg/s
Baca gazı sıcaklığı 190 °C (anma sıcaklığı)
Çekiş basıncı 9 Pa
Akar yakıt yakılan bir kazan, sıcaklık 200 °C’a ulaştığında birinci termostat brülörü kapatacak, baca gazı 90 °C’a düştüğünde brölürü yeniden yakacak şekilde çalıştırılmalı ve 15 çevrim gerçekleştirilmelidir. Akar yakıt debisi 3,7 L/h olmalıdır.
A.3.4.2.1.3 Katkılı akaryakıt
Baca gazının korozyona uğratma özelliğini artırarak gerekli deney süresini kısaltmak amacıyla, yakma havasına, akaryakıtın kükürt muhtevası % 2 imişçesine bir miktar kükürt dioksit ilâve edilmelidir.
A.3.4.2.2 Isıl şok
Isıl şok deneyi (EN 1859 Madde 4.5.3.2’ye göre) sırasında sıcak baca gazı, deney bacasına T’nin altındaki muayene deliğinden alınmalıdır. Baca gazı enjeksiyonu, birikmiş kurumun tutuşması ve yanması durumunda, baca gazı sıcaklığı deney tertibatının üst tarafında 900 °C’a düşünceye kadar durdurulmalıdır. EN 1859’a göre sızdırmazlık deneyi gerekli değildir.
A.3.4.3 Ortam şartları
Yanma için bina dışından temiz hava temin edilmelidir. Havanın soğutucu gazlarla, klorla, temizleme çözeltileriyle, kaynak dumanlarıyla vb. kirlenmemesi için gereken önlemler (örneğin filtreler kullanılarak) alınmalıdır.
Deney odasının sıcaklığı 20 °C ± 5 °C olmalıdır.
Merkezi deney tertibatı olan yaklaşık 2 m çapındaki bir daire içinde azamî çekiş 0,5 m/s’nin altında olmalıdır. Bu şartlar deney süresinin en az % 90’ı boyunca karşılanmalıdır 1).
A.3.4.4 Kontroller
Aşağıdakiler deneyin başlangıcında ölçülmelidir:
─ 2 mg/m3 hassasiyetle yakıtın klor muhtevası,
─ 100 mg/m3 hassasiyetle yakıtın kükürt muhtevası.
Başlangıçta ve her 5 günde bir aşağıdakiler ölçülür ve gerekiyorsa ayarlanmalıdır:
─ ± % 5 hassasiyetle yakıt besleme hızı,
Deneyin tamamı boyunca aşağıdaki parametreler kaydedilmelidir:
─ 5 K hassasiyetle deney tertibatının ucunda (çıkışın 50 cm altında) duvar iç yüzeyinin sıcaklığı 2),
─ 10 K hassasiyetle Madde 7.1’de tanımlanan ölçme noktalarında baca gazı sıcaklığı 3),
─ Deney çevrimi sayısı,
─ 1 K hassasiyetle deney tertibatı civarında deney odasının sıcaklığı,
─ 2 K hassasiyetle yakma havasının çiylenme noktası veya % 5 hassasiyetle yakma havasının bağıl nemi,
─ 0,1 m/s hassasiyetle deney tertibatı civarında çekiş. Deney tertibatının çekişe karşı sızdırmazlığının yeterince sağlandığı gösterilebilirse bu husus bir yana bırakılabilir.
A.3.5 Değerlendirme
Deney çevrimi tamamlandığında, metal duman kanalı astarı (kaplamalar ve sızdırmazlık elemanları dâhil) korozyon ve sızdırma olup olmadığını görmek için gözle muayene edilir. Baca gazı girişinin iç yüzeyindeki birikintiler kimyasal analize tâbi tutulmalıdır. Tam bir değerlendirme yapmak için deney tertibatı sökülmeli ve temizlenmelidir.
Korozyona uğramış bölgeden en az 50’şer mm uzunluğunda altı parça kesilip, görülen oyukların azamî derinliğini belirlemek amacıyla metalografik incelemeye ve/veya mikroskobik gözleme tâbi tutulmalıdır. Alınan daha başka numuneler üzerinde EN ISO 3651-2’ye uygun olarak kristaller arası korozyona karşı dayanıklılık deneyi yapılmalıdır.
A.3.6 Deney raporu
Deney raporunda aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır:
a) Uygulayıcı ve/veya imalâtçının sipariş numarası, tarihi, vb.,
b) Deney numunesinin tanıtımı,
c) Korozyon deneyine tâbi tutulan bütün boruların ve bağlantı parçalarının malzeme, yüzey kalitesi, uygulanan bütün imalât işlemleri (çapa bağlı olabilir), imalât işlemlerinin kısa tanımı (takımlar, kaynak parametreleri, vb.) özel yüzey işlemleri ile ilgili olarak imalâtçı tarafından verilen bilgi temelinde tanımı,
d) Deney sonuçları,
1) Deney numunesi malzemesinin tanıtılması,
2) Oyuk derinliği değerleri,
e) Diğer gözlemler,
f) Sonuçların ve değerlendirmenin özeti.
Ölçüler mm’dir.
Açıklama
1 Isı değiştirici 6 Kontrol açıklığı 11 Akış ölçer
2 Vantilâtör 7 Yalıtılmış bağlantı borusu 12 Basınç düşürücü
3 Pompa 8 Hava girişi ayarı 13 Manyetik vana
4 Dört yollu karıştırma vanası 9 Baca gazı tahliyesi 14 Katı yakıt kullanan yakma tertibatı
5 Kapama düzeneği 10 Deney bacası 15 Akar yakıt kullanan yakma tertibatı
X Baca gazı sıcaklığı için ısıl-elemanlar
○ Çevrim kontrolü için termostat
● Duman kanalı astar sıcaklığı için ısıl-elemanlar
Şekil A.6 – Deney tertibatı
Açıklama
1 Kısıtsız hava girişli yanma süresi
2 Kısıtlı hava girişli yanma süresi
3 Katı yakıtın tutuşması
Şekil A.7 – Katı yakıt kullanan yakma tertibatları için ısıtma çevrimi – Fonksiyon diyagramı
Ek B
Tip deneyi ve numune alma için boyut seçimi
B.1 Isıl deneyler 200 mm’ye kadar (dâhil) en büyük iç çap üzerinde gerçekleştirilir. Aynı tasarım ve aynı gösterilişe sahip bir mamul serisi dâhilindeki bütün çapların, deneye tâbi tutulan numunelerin karşıladığı şartları karşıladığı varsayılır.
B.2 Yapı/rüzgâr yüklemesi en küçük çap, en büyük çap ve ikisi arasında bir çap üzerinde gerçekleştirilmelidir. Bazı durumlarda bu, imalâtçının talimatlarına (örneğin köşeli parantez içerisinde gösterilen farklı çap değerleri) bağlıdır.
B.3 Gaz sızdırmazlığı - Isıl deneylere bakınız (gaz sızdırmazlığı ısıl performanstan önce ve sonra denenir).
Pozitif basınçta ilâve bir gaz sızdırmazlığı deneyi, ısıl deneye tâbi tutulmamış bütün çaplarda en az iki baca kesiti ve bir bağlantı üzerinde yapılır.
B.4 Yağmur suyu nüfuziyeti – Boyutlandırma için ısıl deneylere bakınız.
B.5 Su buharı – Sadece anma çapı 150 mm veya çok yakın olan borularda uygulanmalıdır.
B.6 Yoğuşma ürününe direnç (ısıl deneylere bakınız).
B.7 Uç birimler – Bu, geometriyle/çapla ilişkilidir ve en büyük çap üzerinde gerçekleştirilmesi gerekir.
B.8 Numuneler – Verilecek bileşen sayısını uygulanabilir her deneyin gerektirdiği birimlerin sayısı belirler (EN 1859).
B.9 Fabrika imalât kontrol sistemi, normal imalât birimlerinin tip deneylerinde kullanılan numunelerle aynı olduğunu doğrulamalıdır.
B.10 Sonraki tip deneyleri yapmayı gerektiren değişikliklerini niteliği.
a) Malzeme veya inşaat metodunda değişiklik,
b) Tasarım parametrelerini etkileyen değişiklikler.
Ek C
Fabrika imalât kontrolü için numune alma
C.1 Numune alma işlemleri
Numune alma plânları ISO 2859-1’de yayımlanan çizelgelerden seçilmelidir.
C.1.1 Kabul edilebilir kalite seviyesi (AQL)
Kabul edilebilir kalite seviyesi AQL, mamulün kontrol edilen özelliğine bağlı olarak kararlaştırılmalıdır. ÖNEMLİ sınıfına sokulan hatalar için, numune alma plânı 4,0’lık bir AQL’e dayandırılmalıdır.
Not – Hataların sınıflandırılmasının sorumluluğu, imalâttan sorumlu olan kişiye bırakılmalıdır.
C.1.2 Muayene seviyesi
Muayene seviyesi parti büyüklüğü ile numune büyüklüğü arasındaki ilişkiyi tanımlar. Gelen bütün mallar Muayene Seviyesi II’ye tâbi olmalıdır.
C.1.3 Normal, sıklaştırılmış veya azaltılmış muayene
Normal muayene başlangıçta giren bütün mallara uygulanmalıdır; daha sonra aşağıdaki kurallar geçerlidir:
a) Başlangıç muayenesi sırasında art arda on parti kabul edildiğinde, azaltılmış muayeneye geçilebilir. Bu duruma bir parti reddedilinceye kadar devam edilmeli, bu noktada yeniden normal muayeneye geçilmelidir.
b) Başlangıç muayenesi sırasında art arda beş partiden herhangi ikisi reddedildiğinde, sıklaştırılmış muayeneye geçilmelidir. Bu duruma art arda beş parti kabul edilinceye kadar devam edilmeli, bu noktada yeniden normal muayeneye geçilmelidir.
C.1.4 Tek, çift, çoklu veya ardışık numune alma
Aksi belirtilmedikçe,gelen bütün mallar tekli numune alma plânına tâbi olmalıdır.
C.1.5 Parti miktarı
İlk dört değişkene karar verildikten sonra, numune alma plânları herhangi bir parti miktarı için muayene edilecek numune miktarını göstermelidir.
Muayene seviyelerine ilişkin bütün bilgiler, muayene kayıtlarında uygun yerlerde belirtilmelidir.
C.2 Muayene seviyeleri ve işlemler
C.2.1 Gelen malzemeler
Numune, kabul edilebilir kalite seviyesi AQL = 2,5 kullanılarak ISO 2859-1’e göre muayene edilir. Bu, normal muayeneden gerektiğinde sıklaştırılmış veya azaltılmış muayeneye geçiş kurallarını kapsayan tek numune plânlı Genel Muayene Seviyesi II’dir. Mamul için fabrikada yapılan bütün belgelendirmeler söz konusu teknik özellikler bakımından doğrulanmalıdır.
C.2.2 İmalât sırasında muayene
C.2.2.1 Bütün boyutlarıyla muayene
İşlem sırasında malzeme değişikliği meydana geldiğinde buna uygun bir muayene yapılmalıdır.
İlk muayene, ayarı yapan kişi tarafından veya her makina işleminin gözetçisi tarafından yapılmalı ve bundan sonra operatör tarafından, kaydedilmeyen geçer – kalır ölçütüyle her partide 4 boyut doğrulaması yapmak suretiyle sürdürülmelidir.
Bu muayene, ölçme donanımı kullanan ustabaşı tarafından vardiya başlangıcında ve sonunda yapılan tüm boyutların muayenesiyle tamamlanmalıdır. Bu, kaydedilen bir muayenedir. Tutulan kayıtlar muhafaza edilmelidir.
C.2.2.2 Bağlantı elemanı sızdırmazlık deneyi
a) Yalıtılmış mamul, deney oranı = Partide 1,
b) Yalıtılmamış mamul
Düz bölümlerin deney oranı = Haftada 1,
Ayarlanabilir dirseklerin deney oranı = Günde 1.
C.2.2.3 Yalıtım kütlesi kontrolleri
% 100 muayenenin mümkün olduğu durumlarda, yalıtılmış her mamul, doğru boru yoğunluğuna ulaşılmış olduğundan emin olmak için, doldurulduktan sonra tartılmalıdır. Her partide dört sonuç kaydedilmelidir.
C.2.3 Hacim ve yoğunluk kontrolleri
12 ayda bir, her boy ve çaptaki yalıtılmış mamuller üzerinde hacim ve yoğunluk kontrolleri yapılmalıdır. Her ay belirli bir miktarda mamulün deneye tâbi tutulduğundan emin olmak için bu kontroller belirli bir program dâhilinde yürütülmelidir.
C.2.4 Tamamlanmış mamullerin kontrolleri
a) İmalât işleminin sonunda, ambalâjlamadan önce her mamul hasar yönünden gözle muayene edilmelidir. Mamul kutulandığında kutunun üzerine imalât tarihinin damgası vurulmalıdır.
b) Depoda, kontrolleri yapacak kişi haftada bir, belirli bir mamul aralığından rasgele dört numune seçer ve bunları, bağlantı elemanı sızdırmazlık deneyi ve kütle kontrolü de dâhil bütün boyuları bakımından deneye tâbi tutar. Bütün bunlar, belirli bir program dâhilinde yapılır.
Ek D
Fabrika imalât kontrolü
Fabrika imalât programında aşağıdaki bileşenler ve kriterler yer almalıdır.
D.1 Yalıtım malzemesi
a) Yalıtım malzemesinin tayini.
b) Yoğunluk değeri – ısıl iletkenlik ve fabrika imalât kontrolü amaçlarıyla.
Tedarikçinin uygun bir kalite güvence sistemi bulunması şartıyla, malzeme tipi ve özelliklerine ilişkin beyanı kabul edilir.
D.2 Metaller, kaplamalar dâhil
a) Tip, bileşim.
b) Kalınlık.
c) Nihaî yüzey.
Tedarikçinin uygun bir kalite güvence sistemi bulunması şartıyla, malzeme tipi ve özelliklerine ilişkin beyanı kabul edilir.
D.3 Destekler
a) Malzeme tipi.
b) Yapı elemanı.
c) İlâve elemanlar, cıvatalar, somunlar, tespit elemanları.
Tedarikçinin uygun bir kalite güvence sistemi bulunması şartıyla, malzeme tipi ve özelliklerine ilişkin beyanı kabul edilir.
D.4 Sızdırmazlık elemanları ve malzemeleri
a) Tanıtım veya uygunluk belgesi bulunmadığında bileşim dâhil tip.
b) Boyutlar.
Tedarikçinin uygun bir kalite güvence sistemi bulunması şartıyla, malzeme tipi ve özelliklerine ilişkin beyanı kabul edilir.
D.5 İmalât kontrolleri
D.5.1 Boyutlar
Kritik parçaların boyutları imalât sırasında ve/veya imalâtın tamamlanmasından sonra doğrulanmalıdır.
a) Malzeme kalınlığı.
b) Çap – imalât sırasında sacın boyutu yoluyla kontrol edilebilir.
c) Uzunluk.
d) Bağlama (eşleme) özellikleri (örneğin mafsal uygunluğu).
D.5.2 Diğer kontroller
Bu kontroller imalât işlemi sırasında yapılmalıdır.
a) Sızıntı (negatif ve gerekiyorsa pozitif basınç). Bu deneyin, bağlantı parçaları ve sızdırmazlık elemanları bulunan en az iki baca kesitinde yapılması uygun olur.
b) Kütle.
c) Yoğunluk.
Ek ZA
(Bilgi için)
Bu standardın AB İnşaat Malzemeleri Direktifinin ilgili maddelerine atıf yapan hükümleri
ZA.1 Kapsam ve ilgili özellikler
Bu standard, Avrupa Komisyonu ve Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA) tarafından CEN’e verilen M/105 “Bacalar, duman kanalları ve özel mamuller” talimatı ile hazırlanmıştır.
Bu standardın bu ek’ te gösterilen hükümleri, AB İnşaat Malzemeleri Direktifi talimatının (89/106 EEC) kurallarını karşılamalıdır.
Bu maddelere uygunluk, bu ek’ in kapsamına hazır baca bileşenlerinin burada belirtilen amaçlarla kullanımına uygunluğu anlamına gelir. CE işaretine ilişkin bilgilere atıf yapılması gereklidir.
Uyarı: Amaçlanan kullanıma uygunluğu etkilemeyen daha başka kurallar ve başka AB Direktifleri, bu standardın kapsamına giren hazır baca bileşenlerine uygulanabilir.
Not : Bu belgenin kapsamına giren tehlikeli malzemelere ilişkin özel hükümlere ilâveten, uygulanabilir başka şartlar da (örneğin, uyumlaştırılmış Avrupa yasal mevzuatı ve ulusal yasalar, yönetmelikler ve idarî tedbirler) bulunabilir. AB İnşaat Malzemeleri Direktifi’nin şartlarını yerine getirmek için, gerektiği yer ve zamanda bu şartların da karşılanması gerekir. Not: EUROPA İnşaat internet sitesinde tehlikeli malzemelerle ilgili Avrupa yasal mevzuatı ve ulusal yasaları hakkında bilgi amaçlı bir veri tabanı dosyası bulunmaktadır (bu siteye, http://europa.eu.int adresinden ulaşılabilir).
Bu ek, Çizelge ZA.1 ve Çizelge ZA.2’de belirtilen kullanımlar için metal hazır bacaların CE işaretinin şartlarını ortaya koyar ve uygulanabilir ilgili hükümleri gösterir.
Bu ek’in kapsamı Çizelge ZA.1 ve Çizelge ZA.2 ile tanımlanır.
Çizelge ZA. 1 – Kapsam ve ilgili şart maddeleri
Mamul: Uç birimler ve destekler dışında, bu standardın 1. maddesinin kapsamına giren hazır baca bileşenleri.
Kullanım amacı: Tek ve çok duvarlı bacalar.
Temel özellikler Bu doküman veya dokümanlardaki kurallarla ilgili maddeler Seviyeler ve/veya
sınıflar Notlar
Sıkıştırma dayanımı 6.1.1.1 Baca kesitleri ve bağlantı parçaları Yok Geçer/kalır kriterleri
Yangına direnç 6.2 Yangına direnç
G(xx) Beyan edilen sınıf ve bitişikteki yanıcı malzemelere mm cinsinden uzaklık xx.
Gaz sızdırmazlığı/sızıntı 6.3.1 Gaz sızdırmazlığı Yok Basınç sınıfı (bu, basınç sınıfına uygun bir sızdırma hızı eşik değeriyle belirlenen bir gaz sızdırmazlığını ifade eder).
Akış direnci 6.4.7.1 Baca kesitlerinin akış direnci
6.4.7.2 Baca bağlantı borularının akış direnci Yok mm cinsinden ortalama pürüzlülük değeri
Akış direnç katsayısı
Isıl direnç 6.4.3 Isıl direnç Yok Beyan edilen değer, m2/ K/W
Isıl şok direnci 6:3 Gaz sızdırmazlığı
5.2 Beyan edilen iç çap Yok Geçer/kalır kriterleri
Gaz sızdırmazlığını sağlama ve beyan edilen iç çapı koruma
Eğilme çekme dayanımı 6.1.2 Çekme dayanımı (sadece baca kesitlerini ve bağlantı parçalarını birleştirme elemanları için)
6.1.3.1 Düşey olmayan montaj
6.1.3.2 Rüzgâr yüküne maruz kalan bileşenler Yok Geçer/kalır kriterleri
İmalâtçının beyan ettiği değer
Geçer/kalır kriterleri
İmalâtçının beyan ettiği değer
Geçer/kalır kriterleri
İmalâtçının beyan ettiği değer
Kimyasal maddelere karşı dayanım 6.4.4 Su ve buhar difüzyon direnci
6.4.5 Yoğuşma ürünü nüfuziyet direnci Yok
Yok Geçer/kalır kriterleri
Geçer/kalır kriterleri
Korozyona karşı dayanıklılık 6.5.1 Korozyona karşı dayanım
Yok Ya beyan edilen malzeme ve kalınlık ya da (bir korozyon deneyine dayanan) geçer/kalır kriterleri
Donma-çözülme 6.5.3 Donma-çözülme direnci Yok Metal astarlı baca mamulleri için mamul beyanı
Bazı özelliklerle ilgili kurallar, mamulün kullanım amacı için bu özellik hakkında herhangi bir düzenleyici kural bulunmayan üye devlet veya devletlerde geçerli değildir. Bu durumda, malını bu devletin pazarına süren imalâtçıların, mallarının bu özellikle ilgili performansını belirlemek veya bildirmek zorunluluğu yoktur ve CE işaretinin yanı sıra “Performans belirlenmemiştir (PB) [“No Performance determined” (NPD)] opsiyonunu kullanabilir (Madde ZA.3). Bununla birlikte, özellikler bir eşik değere tâbi olduğunda, NPD opsiyonu kullanılmayabilir.
Çizelge ZA. 2 – Kapsam ve ilgili şart maddeleri
Mamul: Bu standardın 1. Maddesinin kapsamına giren uç birimler.
Kullanım amacı: Tek ve çok duvarlı bacalar.
Temel özellikler Bu doküman veya dokümanlardaki kurallarla ilgili maddeler Seviyeler ve/veya
sınıflar Notlar
Akış direnci 6.4.7.3 Uç birimlerin akış direnci Yok Akış direnci katsayısı
Bazı özelliklerle ilgili kurallar, mamulün kullanım amacı için bu özellik hakkında herhangi bir düzenleyici kural bulunmayan üye devlet veya devletlerde geçerli değildir. Bu durumda, malını bu devletin pazarına süren imalâtçıların, mallarının bu özellikle ilgili performansını belirlemek veya bildirmek zorunluluğu yoktur ve CE işaretinin yanı sıra “Performans belirlenmemiştir (PB) [“No Performance determined” (NPD)] opsiyonunu kullanabilir (Madde ZA.3’e bakınız). Bununla birlikte, özellikler bir eşik değere tâbi olduğunda, NPD opsiyonu kullanılmayabilir.
ZA.2 [İnşaat malzemelerinin] uygunluk beyanı için işlem/işlemler
ZA.2.1 Uygunluk beyanı sistemi/sistemleri
“Bacalar, duman kanalları ve özel mamuller” talimatı için Ek lll’te verildiği gibi Komisyon 95/467/EC’nin 27-09-95 tarihli Kararına uygun olarak Çizelge ZA.1 ve Çizelge ZA.2’de belirtilen [inşaat malzemeleri]’nin uygunluk beyanı sistemleri, belirtilen kullanım amaçları ve ilgili seviye/seviyeler veya sınıf/sınıflar için Çizelge ZA.3’te gösterilmiştir.
Çizelge ZA. 3 – Uygunluk beyanı sistemi/sistemleri
Mamul/mamuller Amaçlanan kullanım/kullanımlar Seviye/seviyeler veya sınıf/sınıflar Uygunluk beyanı sistemi/sistemleri
Metal hazır baca bileşenleri Bacalar Herhangi biri 2+
Uç birimler 4
Sistem 2+: Direktif 89/106/EEC (CPD) Ek lll.2.(ii)’ye bakınız. İlk olasılık, fabrika imalât kontrolünün onaylı bir kurul tarafından ilk fabrika muayenesi, fabrika imalât kontrolü ve sürekli gözetim, değerlendirme ve fabrika üretim kontrolünün onaylanması esasında belgelendirilmesidir.
Sistem 4: Direktif 89/106/EEC (CPD) Ek III.2.(ii), Üçüncü olasılık
Çizelge ZA.1 ve Çizelge ZA.2’deki inşaat malzemelerinin uygunluk beyanı, bu standarddaki veya bu standardda atıf yapılan diğer Avrupa Standardlarındaki kuralların uygulanmasının sonucu olan Çizelge ZA.4 ve Çizelge 5’te gösterilen uygunluk işlemlerin değerlendirilmesine dayanmalıdır.
Çizelge ZA.4 – Çizelge ZA.1’de yer alan hazır metal baca bileşenlerinin uygunluk değerlendirmesine ilişkin görevlerin sınırları
Görevler Görevin içeriği Uygunluk Maddelerinin değerlendirilmesi
İmalâtçıya düşen görevler Fabrika imalât kontrolü (FİK) Çizelge ZA.1’deki bütün karakteristiklere ilişkin parametreler 10.3
Başlangıç tip deneyleri Çizelge ZA.1’nin ilgili bütün karakteristikleri 10.2
Onaylanmış kurullara düşen görevler FİK’in belgelendirilmesi …Fabrikanın ve FİK’in ilk muayenesi Çizelge ZA.1’deki bütün özelliklere ilişkin parametreler 10.3
…
FİK’in sürekli gözetimi, değerlendirilmesi ve onaylanması Çizelge ZA.1’deki bütün karakteristiklere ilişkin parametreler
Sıkıştırma dayanımı
Rüzgâr yüküne direnç
(serbest duran ve tutturulmuş baca takımları için)
10.3
Çizelge ZA.5 – Çizelge ZA.2’de yer alan uç birimlerin uygunluk değerlendirmesine ilişkin görevlerin sınırları
Görevler Görevin içeriği Uygunluk Maddelerinin değerlendirilmesi
İmalâtçıya düşen görevler Fabrika imalât kontrolü (FİK) Çizelge ZA.2’deki bütün karakteristiklere ilişkin parametreler 10.3
Başlangıç tip deneyleri Çizelge ZA.2’nin ilgili bütün karakteristikleri 10.2
ZA.2.2 EC Uygunluk beyanı
(Sistem 2+’nın kapsamına giren mamuller için): Bu Ek’in şartlarına uygunluk sağlandığında ve onaylanmış kurul aşağıda sözü edilen belgeyi düzenlediğinde, imalâtçı veya EEA (Avrupa Çevre Ajansı) nezdindeki temsilcisi, imalâtçıya CE işareti ekleme hakkını veren bir uygunluk beyanı hazırlamalı ve muhafaza etmelidir. Bu beyan aşağıdaki hususları kapsamalıdır.
─ İmalâtçının veya EEA nezdindeki yetkili temsilcisinin adı ve adresi ve imalât yeri,
─ Mamulün tarifi (tipi, tanıtılması, kullanımı, vb.) CE işaretinin yanı sıra verilen bilgilerin bir nüshası,
─ Mamulün uyduğu hükümler (örneğin, bu dokümanın Ek ZA’sı),
─ Mamulün kullanımına ilişkin özel şartlar (örneğin belirli şartlarda kullanıma ilişkin hükümler, vb.),
─ Fabrika imalât kontrol belgesinin numarası,
─ İmalâtçı veya yetkili temsilcisi adına uygunluk beyanını imzalamaya yetkili kişinin adı ve unvanı,
Uygunluk beyanının yanı sıra belgelendirmeye yetkili kuruluş tarafından hazırlanmış olan ve yukarıdaki bilgilere ilâveten aşağıdaki bilgileri de içeren bir fabrika imalât kontrol belgesi de hazırlanmalıdır.
─ Belgelendirmeye yetkili kuruluşun adı ve adresi,
─ Mümkün olduğunda, belgenin şartları ve geçerlilik süresi,
─ Belgeyi imzalamaya yetkili kişinin adı ve unvanı.
(Sistem 4’ün kapsamına giren mamuller için): Bu Ek’in şartlarına uygunluk sağlandığında, imalâtçı veya EEA (Avrupa Çevre Ajansı) nezdindeki temsilcisi, imalâtçıya CE işareti ekleme hakkını veren bir uygunluk beyanı hazırlamalı ve muhafaza etmelidir. Bu beyan aşağıdaki hususları kapsamalıdır.
─ İmalâtçının veya EEA nezdindeki yetkili temsilcisinin adı ve adresi ve imalât yeri,
─ Mamulün tarifi (tipi, tanıtılması, kullanımı, vb.) CE işaretinin yanı sıra verilen bilgilerin bir nüshası,
─ Mamulün uyduğu hükümler (örneğin, bu dokümanın Ek ZA’sı),
─ Mamulün kullanımına ilişkin özel şartlar (örneğin belirli şartlarda kullanıma ilişkin hükümler, vb.),
─ İmalâtçı veya yetkili temsilcisi adına uygunluk beyanını imzalamaya yetkili kişinin adı ve unvanı,
Yukarıda sözü edilen beyan, mamulün kullanılacağı üye devletin resmi dilinde veya dillerinde verilmelidir.
ZA.3 CE işaretlemesi ve etiketlemesi
İmalâtçı veya EEA nezdindeki temsilcisi, CE işaretinin ilâve edilmesinden sorumludur. İlâve edilecek CE işareti 93/68/EC Direktifine uygun olmalı ve mamulün ya da ambalâjın üzerinde yetkili kuruluşun tanıtım numarası (uygun olan yerlerde), imalâtçının adı veya tanıtıcı işareti, ilgili standardın numarası ve ilgili kısa gösterilişiyle birlikte verilmelidir. İlâveten CE işareti ve aşağıda listesi verilen bütün hususlar mamulle birlikte verilen dokümanlarda (örneğin teslim tutanağında), yer almalıdır. Aşağıdaki bilgiler CE işaretiyle birlikte verilmelidir:
─ Belgelendirme kuruluşunun tanıtım numarası (sadece sistem 1+, sistem 1 ve sistem 2+’nın kapsamına giren mamuller),
─ İmalâtçının adı veya tanıtıcı işareti ve kayıtlı adresi,
─ İşaretlemenin yapıldığı yılın son iki rakamı,
─ EC uygunluk belgesinin veya fabrika imalât kontrol belgesinin numarası,
─ Bu dokümana atıf,
─ Mamulün tarifi: Genel adı, malzemesi, boyutları, amaçlanan kullanım, vb.,
─ Çizelge ZA.1 ve Çizelge ZA.2’de listesi verilen önemli özelliklere ilişkin bilgiler aşağıda verilmiştir.
a) Beyan edilen değerler, (uygun olan yerlerde) Çizelge ZA.1 ve Çizelge ZA.2’deki “Notlar”da gösterilen her önemli özelliğe ilişkin beyan edilen seviye veya sınıf,
b) Alternatif olarak sadece Madde 9’a uygun veya yukarıda beyan edilen değerlerle birlikte Madde 9’a uygun standart kısa gösteriliş/gösterilişler,
c) Ayırt edici özellikler için, uygun olduğu yerlerde “Performans belirlenmemiştir” ibaresi.
Ayırt edici özellik bir eşik değere tâbi olduğunda, “Performans belirlenmemiştir” seçimi kullanılmayabilir. Bunun dışında, belirli bir kullanım amacıyla ilgili özellik, söz konusu Üye Ülke’de düzenleyici kurallara tâbi değilse NPD seçimi kullanılabilir.
Şekil ZA.1, Şekil ZA.2, Şekil ZA.3 ve Şekil ZA.4, mamulle, ambalâjlamayla ve/veya ticarî dokümanlarla ilgili verilmesi gereken bilgilere örnekleri göstermektedir.
Bir baca kesiti için örnek
EDL
UNI EN 1856-2
Logo CE
CE uygunluk beyanı aşağıdakilerden ibarettir
Direktif 93/68 EECye uygun olarak verilen “CE” sembolü.
Yetkili kurulun tanıtım numarası
(uygun olan yerlerde)
İmalâtçının adı veya tanıtıcı işareti ve kayıtlı adresi
Avrupa Standardı numarası
Madde 9’a göre uygun kısa gösteriliş
AnyCo Ltd, PO Box 21, B – 1050
EN 1856-1
T400 – N2 – D – Vm – G 50 – L 50045
Şekil ZA.1 – Mamul üzerindeki veya ambalaj üzerindeki CE işaretlemesine örnek
Bir baca kesiti için örnek
01234
Direktif 93/68 EEC de verilen “CE” sembolünden ibaret CE uygunluk işareti.
Yetkili kurulun tanıtım numarası
İmalâtçının adı veya tanıtıcı işareti ve kayıtlı adresi
İşaretlemenin yapıldığı yılın son iki rakamı
Belge numarası
Avrupa Standardı numarası
Mamulün tanıtımı
Ve Madde 9’a göre uygun kısa gösteriliş
AnyCo Ltd, PO Box 21, B – 1050
01
01234-CPD-00234
EN 1856-1
Metal hazır baca kesiti
Çok duvarlı
T400 – N2 – D – Vm – L 50045 – G 50
Sıkıştırma dayancı
Azamî yük: 30 m’lik baca kesiti
Akış direnci
Ortalama pürüzlülük değeri: 0,1 mm
Isıl direnç
0,22 w/m2K gösterilen sıcaklıkta
Isıl şok direnci: Var
Bükülme dayanımı
Çekme dayanımı: 2 m
Düşey olmayan tesisler: Destekler arasındaki azamî kayma: 45°’de 3 m
Rüzgâr yükü: Serbest yükseklik: Son desteğin 1,5 m üstü
Yan destekler arasındaki azamî mesafe: 3 m
Donma çözülme: Var
Şekil ZA.2 – Mamulle birlikte verilen dokümanlar üzerindeki CE işaretlemesine örnek
Yukarıda gösterilen tehlikeli maddelerle ilgili özel bilgilere ilâveten, gerektiği zaman ve yerde, uygun bir formda, uygunluk iddia edilen tehlikeli maddelerle ilgili diğer yasa maddelerinin listesini ve bu yasaların gerektirdiği bilgileri kapsayan bir doküman da verilmelidir.
Not – Ulusal derogasyonlar (istisnalar – çekinceler) olmayan Avrupa yasalarından söz etmeye gerek yok.
01234
Direktif 93/68 EEC de verilen “CE” sembolünden ibaret CE uygunluk işareti.
Yetkili kurulun tanıtım numarası
İmalâtçının adı veya tanıtıcı işareti ve kayıtlı adresi
İşaretlemenin yapıldığı yılın son iki rakamı
Belge numarası
Avrupa Standardı numarası
Mamulün tanıtımı
Ve Madde 9’a göre uygun kısa gösteriliş
Kısa gösterilişe veya verilmesi gereken eşik değerlere dahil edilmeyen zorunlu özelliklerle ilgili bilgiler (Çizelge ZA.1’e bakınız)
AnyCo Ltd, PO Box 21, B - 1050
00
01234-CPD-00234
EN 1856-1
Metal hazır baca bağlantı borusu
Tek duvarlı T parçası
T250 – P1 – W – V2 – L 60060 – O 50
Sıkıştırma dayanımı
Azamî yük: 30 m’lik baca kesitleri
Akış direnci
Sürtünme katsayısı: 90°’lik yön değişikliği için 0,3
Isıl direnç
0,22 w/m2K gösterilen sıcaklıkta
Isıl şok direnci: NPD
Bükülme dayanımı
Çekme dayanımı: 2 m
Düşey olmayan tesisler: NPD
Rüzgâr yükü: Serbest yükseklik: NPD
Donma çözülme: Var
Şekil ZA.3 – Baca bağlantılarına örnek: Mamulle birlikte verilen dokümanlardaki T-parçası
Yukarıda gösterilen tehlikeli maddelerle ilgili özel bilgilere ilâveten, gerektiği zaman ve yerde, uygun bir formda, uygunluk iddia edilen tehlikeli maddelerle ilgili diğer yasa maddelerinin listesini ve bu yasaların gerektirdiği bilgileri kapsayan bir doküman da verilmelidir.
Not – Ulusal derogasyonlar (istisnalar – çekinceler) olmayan Avrupa yasalarından söz etmeye gerek yok.
Direktif 93/68 EEC de verilen “CE” sembolünden ibaret CE uygunluk işareti.
Yetkili kurulun tanıtım numarası
(uygun olan yerlerde)
İmalâtçının adı veya tanıtıcı işareti ve kayıtlı adresi
İşaretlemenin yapıldığı yılın son iki rakamı
Belge numarası (uygunsa)
Avrupa Standardı numarası
Mamulün tanıtımı
Ve Madde 9’a göre uygun kısa gösteriliş
Kısa gösterilişe veya verilmesi gereken eşik değerlere dahil edilmeyen zorunlu özelliklerle ilgili bilgiler (Çizelge ZA.2’ye bakınız)
AnyCo Ltd, PO Box 21, B – 1050
00
EN 1856-1
Metal hazır baca bağlantı parçaları
Uç birimleri
Akış direnci
Sürtünme katsayısı: 0,5
Şekil ZA.4 – Baca bağlantılarına örnek: Mamulle birlikte verilen dokümanlardaki uç birimler
Yukarıda gösterilen tehlikeli maddelerle ilgili özel bilgilere ilâveten, gerektiği zaman ve yerde, uygun bir formda, uygunluk iddia edilen tehlikeli maddelerle ilgili diğer yasa maddelerinin listesini ve bu yasaların gerektirdiği bilgileri kapsayan bir doküman da verilmelidir.
Not – Ulusal derogasyonlar (istisnalar – çekinceler) olmayan Avrupa yasalarından söz etmeye gerek yok.
Kaynaklar
EN 563 Safety of machinery – Temperature of touchable surfaces – Ergonomic data to establish temperature limit values for hot surfaces
EN 1856-2 Chimneys – Requirements for metal chimneys – Part 2: Metal liners and connecting flue pipes
ISO 8044 Corrosion of metals and alloys – Basic terms and definitions.
EN ISO 90001:2000 Quality management systems – Requirements (ISO 9001:2000)
|
Bilgi Merkezi